M D C L X V I

w alfabecie łacińskim oznaczają jednocześnie cyfry.
Na cokołach noszących figury Jana Nepomucena odnaleźć można często inskrypcje fundacyjne, zawierające zwykle pobożną maksymę lub pochwałę fundatora w języku łacińskim, niemieckim lub polskim. Jeśli zauważycie, że niektóre z liter są wyróżnione, to spróbujcie odczytać je jako cyfry. Ich suma określi datę ufundowania, wykonania lub - rzadziej - renowacji rzeźby. Każda ze "specjalnych" liter nie może wystąpić bez swego liczbowego kontekstu. Przykład obliczeń podaję poniżej (Wrocław). Cały pomysł jest bardzo barokowy, ta epoka lubowała się w tego typu zagadkach.

• Wrocław (Dolny Śląsk): figura sprzed Św. Macieja jest autorstwa Johanna Georga Urbansky'ego i pochodzi z 23.06.1723 roku. Piaskowcowa rzeźba stała niegdyś nieco dalej od kościoła, na obecnym placu Nankiera. Na cokole widnieje inskrypcja fundacyjna, kartusz z płaskorzeźbą "Zrzucenie do Wełtawy", nisza z metalową kratą (zapewne na latarnię; krata ukradziona w 1999 roku) a na chmurkach zasiadły aniołki z atrybutami Świętego. Napis-chronostych głosi:



C+I+I+M+V+C+V+C+I+I+I+I+L+L+I+I+V+C+I+
I+V+I+I+V+I+I+I+C+L+I+V+I+I+X+V+X=1723

• Maniów (Dolny Śląsk, gm. Mietków, pow. Wrocław): przy kościele Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, po drugiej stronie drogi. Ciekawy chronostych, w którym literę Y, a dokładnie jej górną część, wykorzystano jako V. Tłumaczenie inskrypcji brzmi:
  Przykład czcigodnego męża, który zwycięża idąc przez ciemność prostą drogą wiary
  Z tyłu druga tablica inskrypcyjna:
  Ku chwale św. Jana Nepomucena wzniosła pobożność przy wsparciu wiernego sługi

• Radochów (Dolny Śląsk): Jan na gruszkowatym cokole opatrzonym herbem fundatora - hrabiego de Neynaus - i chronostychem, z 1734 roku

• Jaczów (Dolny Śląsk, X. Głogowskie): na barokowej figury cokole chronostych wskazujący na rok 1729 jako datę powstania

• Łagoszów Wielki (Dolny Śląsk, X. Głogowskie):  Kaplica św. Jana Nepomucena. Nad wejściem do kaplicy napis brzmiący w tłumaczeniu "Dive Joanni Nepomucene". W kaplicy drewniana figura świętego, nad którą Trójca Święta trzyma koronę

• Kwielice (Dolny Śląsk, X. Głogowskie): figura skradziona (?) znajdowała się na południowej balustradzie mostku na przeciwko domu nr 49, około 200 m na zachód od kościoła. Po Nepomucenie pozostał tylko cokół (mocno pochylony w stronę rzeczki). Poniżej chronostychu daty renowacji - 1845, 1960 - 1976. Chronostych daje datę 1732 (nad: Paulus)

• Grodowiec (Dolny Śląsk, X. Głogowskie): figura św. Jana Nepomucena (jedna z trzech w tej miejscowości) umieszczona na prawo od reprezentacyjnych schodów do kościoła. Napisy na cokole brzmią w tłumaczeniu:
   

  O najsłodsza Dziewico Mario, ucieczko wielu wielkich grzeszników. Proś Boga za nami. W roku 1749

  Niepełne tłumaczenie drugiego napisu może brzmieć mniej więcej tak:

  Cudotwórco św. Janie Nepomucenie, porusz nasze serca do pokuty

  Suma cyfr chronostychu daje datę 1744, choć to zniszczenie napisu może powodować różnicę pięciu lat do wskazanej daty 1749.

• Trzebnica (Dolny Śląsk, pow. i gm. Trzebnica): inskrypcja fundacyjna opata trzebnickiego na cokole kolumny nepomuckiej. Rozszyfrowanie chronostychu wskazuje na rok 1738 jako datę fundacji

• Syców (Dolny Śląsk, gm. Syców, pow. Oleśnica, ): kamienny polichromowany Jan z 1731 roku na piramidalnym w kształcie cokole opatrzonym chronostychem

• Opole: na cokole Jana stojącego przed wejściem do klasztoru franciszkanów przy placu Wolności widnieje chronostych, którego cyfry MDCCVVI dają datę 1711

• Cieplice (Dolny Śląsk, pow. i gm. Jelenia Góra. Zobacz osobną stronę poświęconą temu Nepomukowi): bardzo ciekawy podwójny chronostych. Na froncie cokołu płasko rzeźbiony herb fundatorów, rodziny Schaffgottchów, otoczony inskrypcją: DIVo IoannI nepoMVCeno saCrata (Świętemu Janowi Nepomucenowi poświęcona. Po bokach znajdują się herby dwóch kolejnych żon fundatora, zaś z tyłu wykuto dalszy ciąg upamiętniającej jego ród inskrypcji: eX / Man Dato / pIetatIs / sChaff / gotsChIanae (Z polecenia pobożności Schafgotschów [dosłownie: “scharfgotschańskiej”]). Oba napisy zawierają w chronogramach datę wystawienia pomnika: 1713

• Otyń (Dolny Śląsk, X. Głogowskie, pow. Nowa Sól, gm. Otyń, woj. lubuskie): figura św. Jana Nepomucena znajduje się kilka metrów od mostu na Śląskiej Ochli, po prawej stronie drogi (jadąc do centrum miejscowości). Figura stoi na postumencie. Na jego przedniej części znajduje się płaskorzeźba ukazująca strącenie Jana do Wełtawy. Na trzech następnych bokach znajdują się napisy z chronostychem (nad: Paulus). Oto napis na jednym z boków cokołu:

• Nowa Sól (Dolny Śląsk, X. Głogowskie, gm. i pow. Nowa Sól, woj. lubuskie): tutejszy Jan znajduje się obok kościoła pod wezwaniem św. Michała Archanioła przy ul. Kościelnej. Rzeźba z I połowy XVIII wieku, zapewne z 1737 roku. Stała początkowo na prowizorycznym pomoście u wejścia do portu. Na cokole, poniżej herbu fundatora, scena Topienia ładna sama w sobie, ale i ciekawa - płaskorzeźbiona postać Jana leci do wody "na łeb na szyję", widać nawet podeszwy butów, nie widać za to głowy , która schowała się w fałdach ubioru. Ufundowana przez ostatniego zarządcę solnego Frauz Lindner von Lindenthal w podzięce za przeżycie wielkiej powodzi i klęski głodu, jak głosi chronostych (>>) na cokole:

• Krzelów (Dolny Śląsk, gm. Wińsko, pow. Wołów): kamienna figura Jana z 1725 roku, z chronostychem fundacyjnym niejakiego de Gillera,
oznaczającego "Na znak uwielbienia dla Jana wystawił i do istnienia powołał F.I de Giller". Herb fundatora potwierdza jego fundację, a z tyłu cokołu wyrzezano napis: "SVSCIPE MNEMOSI(N?)ON / RECTO TIBI CORDUE DICA / T(V?)VM SERVA IN TVTELA / MEQVE MEO(S?)QVE / TVA", co po polsku  brzmi "Ślubując pamięć niezłomną, do Ciebie mówi serce, Tobie służba we wszystkim, i ja i wszystko, co moje jest Twoje" (tłumaczenia J. Komorowskiego)

• Oława (Dolny Śląsk, gm. i pow. Oława, X. Oławskie): tutejszy Jan sprzed kościoła Św. Rocha otrzymał "gustowny" lastrykowy cokół. A, według A. Sheera, jest to jeden z najstarszych Janów w Polsce, datowany na 1706 rok. Bardzo ładna barokowa rzeźba w klasycznym kontrapoście, z uduchowionym wyrazem twarzy i zdobionym baniastym cokołem na którym umieszczono płaskorzeźbę ze sceną topienia. W medalionie chronostych

• Tyniec nad Ślężą (Dolny Śląsk, gm. Kobierzyce, pow. Wrocław): obok kościoła piękna figura Jana N. z 1733 roku fundowana przez księcia Jana Józefa von Gotzen autorstwa Johana Georga Urbansky'ego

• Chojnów (Dolny Śląsk, gm. Chojnów, pow. Legnica): figura Jana prawdopobobie z 1732 roku, przeniesiona przed neoromański kościół ze skrzyżowania dróg na Przedmieściu Bolesławieckim, koło mostu . Na cokole podpis rzeźbiarza (?) "AB / EISENMALF (?)", a poniżej zatarty chronostych fundacyjny Antoniego Ignaca:

• Ratowice (gm. Czernica, pow. Wrocław, Dolny Śląsk): kamienny polichromowany JN o zniszczonej twarzy, co wzmaga ekspresję. Bogaty cokół z herbami fundatorów i chronostych. Przy założeniu, że Y, U i V oznacza 5, a N to niewłaściwie zrekonstruowane M, czyli 1000, daje on datę 1732

• Ołdrzychowice Kłodzkie (Dolny Śląsk, Hrabstwo Kłodzkie): kamienny Jan z 1730 roku, choć chronostych wskazuje na rok1725. J w słowie ANII znalazło się w inskrypcji albo przez pomyłkę, albo z barokowej chęci umieszczenia jednego zawijasa więcej
  

• Szalejów Dolny (Dolny Śląsk, Hrabstwo Kłodzkie): kamienny Jan bez ręki przy mostku. W 1995 roku DarekK znalazł tę rękę w rzece i położył obok - mieliśmy wtedy nadzieję, że zostanie ona odtworzona. Jan miał też utrąconą głowę krzyża. W 2006 roku rzeźba została restaurowana. Jest to jeden z moich ulubieńców, ma dużą klasę, dynamiczną sylwetkę, pięknie cięte szaty wydęte mistycznym powiewem. Szkoda, że nie odtwarza się ładnej balustrady mostu - jest badziewie z metalowych prętów. Na cokole chronostych wskazuje na rok 1723

• Lewin Kłodzki (Dolny Śląsk, Hrabstwo Kłodzkie, gm. Lewin, pow. Kłodzko): na rynku kamienna, barokowa figura z 1717 roku, flankowana puttami i opatrzona bogatymi inskrypcjami. Jeden z nich głosi:
  

• Lądek Zdrój (Dolny Śląsk, Hrabstwo Kłodzkie): Jan na moście z 1565 roku na rzece Białej. Na froncie cokołu chronostych dający sumę 1710, z boku inny, słabo czytelny, uwieczniający renowację rzeźby słowami "z dobrowolnych datków statua ta została odnowiona" (1752). Kolejne renowacje miały miejsce w latach 1783 oraz 1822 i znowu daty te wyryto na tablicy

• Bystrzyca Kłodzka (Dolny Śląsk, Hrabstwo Kłodzkie, gm. Bystrzyca Kłodzka, pow. Kłodzko): koło mostu znajduje się figura autorstwa Karola Veita datowana na rok 1704. Jest to najprawdopodobniej druga najstarsza figura w Polsce, a stwierdza to właśnie chronostych

• Domaszków (Dolny Śląsk, Hrabstwo Kłodzkie, gm. Międzylesie, pow. Kłodzko, ): na bramce kościelnej ustawiono rodzaj cokołu, a na nim kamienną figurę JN z 1727 roku. Chronostych umieszczono na tablicy na cokole

• Trzebieszowice (gm. Lądek Zdrój, pow. Kłodzko, Dolny Śląsk, Hrabstwo Kłodzkie): unikalny Jan klęczący na puttach i chmurkach. Chronostych wskazuje na rok 1739 jako datę powstania rzeźby

• Trzebieszowice (gm. Lądek Zdrój, pow. Kłodzko, Dolny Śląsk, Hrabstwo Kłodzkie): kamienny Jan przy cmentarzu, za kościołem. Kamień, lata 30-te XVIII wieku. Na cokole nieco zatarty chronostych

• Nowa Ruda (Dolny Śląsk, Hrabstwo Kłodzkie, gm. Nowa Ruda, pow. Kłodzko, ): figura umieszczona przy moście (>>) na Włodzicy, stoi przy ul. Piastów 27. Według łacińskiego chronostychu wzniesiono ją w 1752 roku

• Wójtowice (gm. Bystrzyca Kłodzka, pow. Kłodzko, Dolny Śląsk, Hrabstwo Kłodzkie): płaskorzeźba Jana spowiadająca królową Zofię na cokole krzyża. Fundator - Ignatz Troyonski, data fundacji wynikająca z chronostychu to rok 1798, na drugiej tablicy widnieje natomiast data 1799 (faktyczne postawienie figury?)

• Długopole Górne (gm. Międzylesie, pow. Kłodzko, , Dolny Śląsk, Hrabstwo Kłodzkie): kamienna figura Jana N. wystawiona 24 maja 1728 roku po północno-zachodniej stronie mostu nad Nysą Kłodzką, przy drodze wiodącej do kościoła, na północ od zabudowań i po prawej stronie rzeki. Jan prezentuje piękny kontrapost, gwiaździstą aureolę i krucyfiks. Na cokole zwieńczonym plątaniną chmur i aniołków wyryto scenę Topienia i aż dwa chronostychy, niemiecki i łaciński

• Trzebina (gm. Lubrza, pow. Prudnik, N50°17'29.18, E17°36'08.64, X. Opolskie >>): barokowa kamienna figura JN z 1767 roku (wg chronostychu) lub 1758 (wg źródła) roku przy attykowym murze dworu Kotulińskich, Wachtelów i Blüchera, obok kapliczki bożogrobców. Niespotykany kształt aureoli, zapewne wyposażonej niegdyś w gwiazdy. Stan niezbyt dobry, sypie się ceglany cokół figury, brak gwiazd w aureoli. Na cokole kartusz z nieco zatartą inskrypcją-chronostychem oraz krzyżami - zwykłym i bożogrobców

• Prudnik (gm. i pow. Prudnik, N50°19'16.25, E17°34'50.88, X. Opolskie >>): okazały kamienny nepomucki barokowy zespół z 1743 roku, z aniołami, stoi w południowo-wschodnim rogu rynku miasta. Na jesieni 2004 roku zniknęły putta, wróciły na swe miejsce po renowacji. Bardzo bogaty program rzeźbiarski i inskrypcyjno-chronostychowy wskazujący na datę powstania i fundatorów, pośród których znaleźli się członkowie rady miejskiej i jeden notariusz, z burmistrzem Prudnika (Neostadt) na czele, przy czym tylko burmistrz nie nosi imienia Jan. Ciekawy jest fakt dwujęzyczności napisów. W prawym dolnym rogu jednego z napisów znalazły się inicjały CWZ, być może należące do twórcy dzieła

• Łąka Prudnicka (gm. i pow. Prudnik, N50°18'58.03, E17°32'13.42, X. Opolskie >>): piękny kamienny Jan przez zamkiem, 1712 rok. Jan w średnim stanie, widoczna korozja kamienia, przez co oczy robią wrażenie ślepych. Z głowy wystaje resztka ułamanej metalowej aureoli. Na froncie i z tyłu cokołu chronostychy, dziś trudno czytelne, zwłaszcza ten tylny, co bardzo utrudnia odczytanie nazwiska fundatora. Daje się jednak odcyfrować, że był to ktoś z rodu Mettich, właścicieli zamku i wsi przez 300 lat. Napis frontowy jest ujmujący w swej wyrafinowanej prostocie

• Toszek (gm. Toszek, pow. Gliwice, X. Opolskie >>): kamienna figura Jana N. na rynku. W dolnej części okazałego dwukondygnacyjnego cokołu (108 cm) z przeźroczem, gzymsami i wolutami znajduje się tablica inskrypcyjna z chronostychem (>>) z datą 1725. Istnieją niejasne zapiski źródłowe, że sama figura (130 cm) została wykonana bardzo wcześnie, bo już w roku 1706 w Pradze, a fundowana przez hrabiego Colonnę. Jednak według J. Gorzelika rzeźba ta wykazuje wiele wspólnych cech z figurą Jana N. w Izbicku  (zobacz niżej >>) pochodzącą z 1723 roku, co pozwala przyjąć tezę o wspólnym autorstwie obu figur i wykluczyć datę 1706 i Pragę jako miejsce wykonania

• Racibórz-Ostróg (gm. i pow. Racibórz, X. Raciborskie >>): najbardziej okazały spośród raciborskich Nepomuków to kamienna barokowa grupa rzeźbiarska wykonana około roku 1733 przez Johanna Melchiora Österreicha, a fundowana przez hr. Karola von Sobecka. Zwraca uwagę wyciągnięta ku niebu lewa ręka Jana, siedem (!) gwiazd w aureoli oraz aniołki trzymające zamkniętą na kłódkę księgę i biret oraz palec przy ustach. Na wolutowym cokole herby fundatora i chronostych

• Rudy (gm. Kuźnia Raciborska, pow. Racibórz, X. Raciborskie >>): na ulicy Świętojańskiej, przy skrzyżowaniu z Brzozową i Polne, stoi kamienna figura Jana N., autorstwa Johanna Melchiora Österreicha. 1734

• Zabrze (Górny Śląsk, gm. i pow. Zabrze): barokowa figura Jana N. z 1778 roku znajduje się na cmentarzu św. Henryka przy ul. Staromiejskiej. Fundatorem był Mathias von Wilczek. Chronostych w tłumaczeniu (M. Skrzypek, D. Walerjański) brzmi:
  W Ojczyźnie tkwij. Na wygnanie idź pod przymusem
  lub bardziej poetycko
  Zmuszony przybyłem do Ojczyzny z wygnanej siedziby
  Na odwrocie napis z nazwiskami fundatora i jego żony, daje cyfrę 1777

• Nysa (Śląsk, Xięstwo Nyskie, gm. i pow. Nysa): Jan N. sprzed kościoła Św. Jakuba - pochodzi z 1731 roku, a więc zaledwie 2 lata po kanonizacji. Łacińska inskrypcja na cokole w wolnym tłumaczeniu na polski głosi:
  Czcigodnemu obrońcy czci, boskiemu Janowi Nepomucenowi polecił zbudować Jan Franciszek baron von Hoffman, kanonik prałat kapituły katedralnej we Wrocławiu i prezydent rejencji nyskiej [1731]

• Nysa (Śląsk, Xięstwo Nyskie, gm. i pow. Nysa): drugi kamienny barokowy Jan N. stoi pod ścianą kościoła świętych Piotr i Pawła, obok słynnej Fontanny Trytona, na cokole chronostych

• Nysa (Śląsk, Xięstwo Nyskie, gm. i pow. Nysa): trzeci nyski Jan N. również zaopatrzony jest w pisany mieszaną barokowo-rzymską czcionką chronostych, niestety nieco pomazany przez wandali sprejowców

• Nysa (Śląsk, Xięstwo Nyskie, gm. i pow. Nysa): czwarty nyski Jan N. również zaopatrzony jest w chronostych dający datę 1735. Napis dotyczy mostu na Nysie Kłodzkiej (U=V=5)

• Kraków (gm. i pow. Kraków, Małopolska): w roku 1745 pod klasztorem kapucynów przy ul. Loretańskiej kanonik krakowski Maciej Lubieński ufundował figurę JN usytuowaną na zewnętrznym narożniku Loretu. Na cokole figury - chronostych

• Zielona Góra (gm. i pow. Zielona Góra, Lubusz): rzeźba Św. Jana z usytuowana przed południowym wejściem do konkatedry. Na postumencie chronostych, w tłumaczeniu:
  Świetemu Janowi Nepomucenowi z czcią najgłębszą poświęca L.D.B. – prawdopodobnie chodzi o burmistrza Leopolda von Breitenfeda

• Praha-Hradčany (Czechy): kamienna konfesja JN na zewnętrznej ścianie katedry sv. Vita. Jest niejako powtórzeniem w kamieniu formy grobu Jana N. z wnętrza katedry. Piękna grupa rzeźbiarska z XVIII wieku, na podstawie chronostych (1763), który tłumaczyć można "(dla) Świętego Jana Nepomucena stworzone i poświęcone"

• Hradec Králove (okres i kraj: Hradec Králové, Czechy, ): na ulicy, czy raczej placu o nazwie V Kopecku, obok bramy z nr 19, znajduje się kamienna rzeźba św. Jana Nepomucena, ustawiona na cokole z chronostychem z datą powstania rzeźby: 1774

• Dobruška (okres Rychnov nad Kněžnou, kraj Hradec Králové, Czechy, ): przy ul. Novoměstská 185 znajduje się kamienna rzeźba św. Jana Nepomucena. Jest to kopia stojącego tu niegdyś oryginału z 1712 roku, który obecnie, po odrestaurowaniu, znajduje się w Miejskim Lapidarium. Na frontowej ścianie postumentu wklęsło-rzeźbiony napis w języku łacińskim, z chronostychem z datą powstania rzeźby (1712). Napis tłumaczy się "Ku czci św. Jana obrońcy dobrej sławy wystawiono"

• Bohuslavice (okres: Náchod, kraj: Hradec Králové, Czechy, ): na wyspie stoi pomnik Św. Jana Nepomucena, kamienny, barokowy. Postument obramowany po bokach wolutowymi spływami. Na przedniej ścianie chronostych z zakodowanym rokiem 1757 = M+C+I+D+I+V+I+I+X+V+I+X+V+X+I+C+V+I
   
   
   

• Úlibice (okres Jičín, kraj: Hradec Králové, Czechy, ): nieopodal domu nr 67, koło mostu przez Úlibický potok, znajduje się barokowa, kamienna rzeźba Jana N. Szaty: sutanna, komża, peleryna ukształtowane w fałdy, silnie rozwiane wiatrem, biret. Wokół głowy pierścień z pięciu złotych gwiazd. Postument otoczonym kamienną, pięciokątną balustradą. Na froncie chronostych: 1730 = D+M+I+V+V+V+V+I+I+I+L+V+L+I+C

• Zábřeh (okres: Šumperk, kraj: Olomoucký, Czechy, ): na głównym placu miasta, na Placu Masaryka (Masarykovo náměstí) znajduje się barokowa Kolumna Maryjna (Słup Morowy), wykonana w 1713 roku, z figurą Jana N. pośród innych świętych. Chronostych na cokole tworzą wielkie litery napisu, a zarazem liczby rzymskie, ich suma daje rok 1713

• Rheine (Niemcy >>): kamienna figura Jana N. w towarzystwie dwóch aniołów przy rzece Ren. Na cokole ciekawa scena Topienia, pod nią chronostych dający datę roczną 1730

• Dwie moje próby ułożenia chronostychu z datą 2006 na potrzeby Nowego Jana Piaseczyńskiego (Mazowsze >>) uświadomiły mi, jak trudna jest to łamigłówka. W założeniu tekst miał być polskojęzyczny, więc zastosowałem dodatkowe zasady:
  
  W = VV = 5+5 = 10                    Ł = L = 50                 J = I = 1
  
  Pierwszy:
  5+5+1+1+1+1000+5+100+1
  +1+1+50+5+5+500+1
  +100+1+100
  +1+50+50+5+5+1+5+5+1
  = 2006

Drugi:
5+5+1+1+1+1000+5+100+1
+1+50+5+5+50+5+500+1+1
+5+5+5+5+1
+5+5+5+100+100
+1+5+5+1+5+5+1+5+5
= 2006

<<   wstecz | dalej >>