Wrocławska rzeźba świętego Jana Nepomucena

Ks. prof. Józef Pater:
artykuł "Patron sławy ludzkiej"
(zobacz cały tekst)

Już w 1704 r., a więc jeszcze przed kanonizacją, w katedrze wrocławskiej dziekan kapituły Korneliusz Strattmann ufundował figurę Jana Nepomucena, którą umieszczono przy wejściu do kaplicy mariackiej. Jej wykonawcą był prawdopodobnie Jan Jerzy Urbański, ale nie ma w tym względzie dokładnych danych (...)

Ze szczególną inicjatywą, której celem było szerzenie kultu Jana Nepomucena na Śląsku, wystąpiła kapituła katedralna we Wrocławiu. Już w czerwcu 1723 roku zebrała ona odpowiedni fundusz na budowę ołtarza ku jego czci oraz na pokrycie kosztów związanych z corocznymi obchodami. Postanowiono bowiem, że przy wzniesionym ołtarzu celebrowana będzie corocznie 16 maja uroczysta msza św. z kazaniem i podniosłą muzyką. Głównym inspiratorem i wykonawcą tych postanowień był szczególny czciciel świętego - dziekan katedralny Leopold Frankenberg. Niestety po zniszczeniach wojennych 1945 roku z ołtarza tego nie zachowały się najmniejsza nawet cząstka, a jedynym śladem gdzie się znajdował, jest witraż okienny po lewej stronie głównego wejścia do katedry, ufundowany w latach odbudowy świątyni przez zakony żeńskie archidiecezji wrocławskiej.

Kapituła wrocławska zarządziła wówczas w swych dobrach także specjalną kolektę na dofinansowanie toczącego się procesu kanonizacyjnego, który w zasadzie miano opłacić z kasy cesarskiej. By zbyt wysokie koszty wynoszące 50 000 guldenów nie spowodowały zbędnych opóźnień, kapituła wrocławska postanowiła wesprzeć fundusz cesarski. Kiedy kanonizacja doszła do skutku w 1729 roku, Wrocław natychmiast przystąpił do przygotowania podniosłej uroczystości ku czci świętego. Na 16 maja przygotowano przed katedrą triumfalną bramę z licznymi ornamentami i napisami, przy których ustawiono setki lamp oświetlających ją w nocy. Przebieg tych uroczystości upamiętnił znany rytownik wrocławski Bartłomiej Strachowski miedziorytem wybitym w drukarni Fryderyka Hilbiga. Miedzioryt ten zachowany jest w Muzeum Narodowym we Wrocławiu. Innym przejawem czci dla świętego były również głoszone kazania. Jednym z nich jest zachowane w Bibliotece Kapitulnej kazanie kanonika i proboszcza kolegiaty nyskiej Jana Henryka Neudeka, wygłoszone podczas uroczystości wrocławskich i wydrukowane w oficynie nyskiej. Kaznodzieja wygłosił je w oparciu o werset z psalmu 67: "Mirabilis Deus in sanctis suis", które przyjętym wówczas zwyczajem barokowego kaznodziejstwa, wysławia wielkość i sławę świętego.

W październiku 1729 roku kapituła wrocławska wzięła udział w uroczystościach pokanonizacyjnych w Pradze. Splendor tych uroczystości oraz wzrastająca cześć dla świętego zmobilizowała zespół kanonicki do liczniejszych i znaczniejszych fundacji popularyzujących postać św. Jana Nepomucena. Kapituła wrocławska postanowiła zatem zrealizować jak najszybciej podjęty już wcześniej plan wzniesienia na Ostrowiu Tumskim okazałego pomnika przed kościołem Świętego Krzyża. Wykonanie pomnika zlecono znanemu i pracującemu głównie dla kapituły wrocławskiej mistrzowi dłuta Janowi Jerzemu Urbańskiemu, twórcy wcześniejszych już figur ulicznych świętego umieszczonych przed kościołami Św. Macieja i Św. Maurycego. Uroczystego poświęcenia pomnika przed kościołem Św. Krzyża dokonał biskup sufragan Eliasz Sommerfeld 15 maja 1732 r., w wigilię święta, przy współudziale zgromadzonego licznie duchowieństwa i wiernych. Odśpiewano wówczas nieszpory i litanię ku czci świętego oraz dziękczynne Te Deum. 16 maja 1739 roku z inicjatywy jezuitów w katedrze św. Jana wystawiono oratorium "Voc musica glorioso silenta exarse devota, das ist cheilige und glorreiche Martyrer Joannes Nepomucenus mit andachtigen lob gesang von Herzen verehren vorgestellt".
W ślad za stolicą regionu poszły inne miasta i wioski. W stosunkowo krótkim czasie wzniesiono wiele zróżnicowanych pod względem jakości i artyzmu figur, z których wiele przetrwało do dziś. Obecnie w zmienionych co prawda granicach archidiecezji wrocławskiej znajduje się przeszło 89 kamiennych figur i kolumn, 258 figur kościelnych i 48 znaczniejszych obrazów. Nie uwzględniono w tym zestawieniu wizerunków świętego, którym brak większego znaczenia artystycznego i zabytkowego, a które stanowią wymowne świadectwo kultu praskiego męczennika.

czytaj dalej >>>

KATALOG (53 + 6)
 

Figura autorstwa J.G. Urbansky'ego na Placu Kościelnym przed kościołem Św. Krzyża to Nepomuk numer 1 na ziemiach polskich ze względu na swą klasę i rozmiary.

Jest to kompozycja urbanistyczna, organizująca cały plac. Pochodzi z 1732 roku (data wykonania, data fundacji zapisana w inskrypcji to rok 1731), powstała według koncepcji jezuickiego malarza, rzeźbiarza i architekta z Austrii, Christophorusa Tauscha (1673-1731), który pracował dla biskupa wrocławskiego. Tworzył on również ołtarz u Św. Macieja we Wrocławiu. Oprócz Urbansky'ego kuli: Johann Albrecht Siegwitz i warsztat kamieniarski Johanna Adama Karingera. Budowa kosztowała ogromną sumę 2049 florenów.

Pomnik jest wykonany z piaskowca. Na cokole, oprócz aniołków (w tym dwa łyse (!), z czym wiąże się legenda o wyrzeźbieniu przez ucznia Urbansky'ego, Godfryda, swego nowonarodzonego dziecka) dzierżących atrybuty JN, umieszczono płaskorzeźby "Spowiedź królowej", "Przesłuchanie", "Topienie" oraz nietypową scenę "Podążanie pątniczą ścieżką" - chodzi o pielgrzymkę do Starej Boleslavi. Inną nietypową cechą kompozycji jest uniesienie przez Jana krzyża, odmiennie niż w typowej scenie adoracji. Wzmaga to ekspresję dzieła. Kompozycję zdobią złocone gwiazdy nietypowego przestrzennego kształtu. Są to tak zwane "gwiazdy morawskie" lub "gwiazdy herrnuckie" wynalezione przez Fredricha Fröbela, nauczyciela matematyki w szkole w Niesky prowadzonej  przez braci morawskich. Gwiazda stała się symbolem tęsknoty braci czeskich za ojczyzną. Figura sprzed kościoła św. Krzyża pojawia się w ostatnim odcinku "Stawki większej niż życie".

Inskrypcja na cokole głosi:

Johann Georg Urbansky urodził się w roku 1675 w Czechach, w Chlumcu koło Chabarzowic. Był uczniem Brokoffa (twórcy Nepomuka nr 1 w Pradze (>>) i Teodora Pauseweina z Budziszyna. Pracował w wielu miastach Czech i Niemiec, a w 1718 roku przyjął zaproszenie kapituły wrocławskiej. Tu zrealizował wiele zamówień, w tym opisane na tej stronie Nepomuki sprzed św. Macieja (1723) i św. Krzyża (1732). Jego dziełem jest też wykonany na zamówienie Jana II Sobieskiego pomnik JN na Jasnej Górze (>>), bardzo podobny to tego pierwszego. Figury te stały się odniesieniem do licznych realizacji nepomuckich na całym Śląsku

• Druga figura autorstwa Johanna Georga Urbansky'ego to figura Jana N. sprzed kościoła św. Macieja i pochodzi z 23.06.1723 roku. Piaskowcowa rzeźba stała niegdyś nieco dalej od kościoła, na obecnym pl. Nankiera. Na cokole widnieje inskrypcja fundacyjna, kartusz z płaskorzeźbą "Zrzucenie do Wełtawy", nisza z metalową kratą (zapewne na latarnię; krata ukradziona w 1999 roku) a na chmurkach zasiadły aniołki z atrybutami Świętego. W lecie 2008 figurę poddano odnowieniu, tak jak i elewację kościoła. Obudowano ją rusztowaniami i osłonięto folią. Jan wypiękniał, stracił jednak porastający cokół bluszcz i metalowy płotek, ale za to zyskał drugą młodość i złotą polichromię (litery w kartuszu, szata zrzucanego Jana do Wełtawy oraz gwiazdki w wodzie). Wykonany przez Urbansky'ego na zamówienie Jana II Sobieskiego pomnik JN na Jasnej Górze (>>) jest bardzo podobny do tego obiektu (uzup: DarkMoon). Napis-chronostych głosi:

  SANCTO IOANNI NEPOMVCENO.  PRO SERVATO CONFESSIONIS SIGILLO  E PONTE PRAGENSI IN AQVAS PRÆCIPITATO: QVI HONORANTES SE HONORAT, INHONORANTES VERO INHONORAT: PII CLIENTES, VENERATIONIS ERGO,  EXSTRVXERE.

  C+I+I+M+V+C+V+C+I+I+I+I+L+L+I+I+V+C+I+
  I+V+I+I+V+I+I+I+C+L+I+V+I+I+X+V+X=1723

• We wnętrzu kościoła św. Macieja, po lewej stronie ołtarza bocznego po stronie północnej kościoła, znajduje się figura św. Jana Nepomucena. Jest w dobrym stanie, wyzłocona w całości, prawdopodobnie wykonana z drewna. Jan adoruje Chrystusa na krzyżu, trzymając krzyż razem z gałązką palmową w lewej ręce, w prawej zaś ręce dzierży biret. Zwraca uwagę niezwykła smukłość głowy Jana, delikatność rysów twarzy i urocze loczki, wygląda raczej na młodzieńca niż na dojrzałego mężczyznę. Siostra Wirtualna DarkMoon, która odnalazła rzeźbę, została wpuszczona do środka niedostępnym z zewnątrz przejściem dzięki uprzejmości pani, która pracuje w Cafe Maciejówka (nad: DarkMoon)

• Trzecia przypisywana Urbansky'emu rzeźba znajduje się w katedrze Św. Jana Chrzciciela, w obejściu nawy, koło kaplicy szczytowej (Mariackiej). Jest tam efektowna złocona muszla, która stanowi tło dla głowy świętego oraz ładny aniołek trzymający czapkę. Rzeźba pochodzi ponoć z roku 1704 (tak u ks. J. Patera; inne źródło podaje lata XXX-te XVIII wieku). Są problemy ze sfotografowaniem tego obiektu - ambit albo jest zamknięty, albo trwa nabożeństwo

• - W katedrze Św. Jana Chrzciciela do roku 1945 w północnej kaplicy westwerku znajdował się okazały ołtarz Jana N. z 1723 roku, fundowany przez zarażonego wirusem nepomuckim dziekana katedralnego Leopolda Frankenberga

• W katedrze Św. Jana Chrzciciela jest również współczesny witraż przedstawiający Jana N. w północnej kaplicy westwerku, umieszczony na miejscu ołtarza JN z 1723 roku zniszczonego w czasie wojny (zobacz wyżej). Ufundowany przez zakony żeńskie archidiecezji wrocławskiej (o Szklanych Nepomukach - na osobnej stronie >>)

• ¿ Na starych zdjęciach wnętrza kościoła NMP na Piasku wśród wielu barokowych rzeźb flankujących ołtarze ustawione przy gotyckich filarach był również prawdopodobnie drewniany polichromowany Jan N. Jakość dotychczas znalezionych przeze mnie zdjęć nie pozwala jednak na stwierdzenie tego faktu z całą pewnością

• Na gzymsie południowej kaplicy kościoła Św. Wincentego na pl. Nankiera stoją dwie kamienne barokowe figury. Pewien problem może sprawiać fakt, że obie wyglądają na Nepomuceny! Jan N. jest bardziej brodaty, ta druga, po prawej stronie to zapewne Ksawery lub Jan Kanty

• W pięknym pojezuickim uniwersyteckim kościele Najświętszego Imienia Jezus przy pl. Nankiera 16a, w jednej z kaplic znajduje się duża barokowa kompozycja z figurą Jana N. w roli głównej, z trzema aniołami (jeden trzyma otwartą Księgę, inny opiekuje się czapką), muszlami, ornamentami i z inskrypcją (nad: M.S. i U.D.):

  Sanct. Joannes Nep. Can. Prag. Pro Sigil. Conf. Martyr. Philos. et Theol. Doctor

  
   

• W tym samym kościele Najświętszego Imienia Jezus jest barokowy obraz JN. Znałem go z jakiejś wzmianki w źródłach czy też Darka, natomiast nie udawało się go znaleźć, uchodził zresztą za zaginiony. Wreszcie w listopadzie 2006 zagadnięty kościelny sprowadził z empory pana konserwatora, który po rozmowie wyjaśniającej specjalnie dla mnie zniósł ten obraz z góry. Był w trakcie konserwacji i dlatego nie jest eksponowany. Owalny, olejny, przedstawiający popiersie Jana z wybitnie mistycznie wywróconymi oczami. Wyjątkowa sprawa! Mam doniesienie, że 1 kwietnia 2007 obraz był już na swym miejscu w kaplicy św. Jadwigi i św. Stanisława Kostki

• Na dachu tego samego kościoła Najświętszego Imienia Jezus znajduje się sygnaturka zwieńczona złotą kulą i krzyżem. W kuli tej podczas remontu znaleziono grafikę-miedzioryt wykonany przez znanego rytownika wrocławskiego Bartłomieja Strachowskiego, wybity w drukarni Fryderyka Hilbiga z okazji  kanonizacji w roku 1729. Miedzioryt upamiętnia przebieg uroczystości kanonizacyjnych we Wrocławiu 16 maja tego roku (iluminowane brama triumfalna przed katedrą z licznymi ornamentami i napisami). Przechowuje się go w Muzeum Narodowe przy Pl. Powstańców Warszawy 5. To samo ujęcie, lecz odwrócone, znalazło się na obrazie Feldera z 1756 roku eksponowanym w kościele pokarmelickim w Głębowicach. Obraz konserwował ten sam sympatyczny pan, który pokazywał mi obraz nepomucki

• Na sklepieniu Auli Leopoldinum Uniwersytetu Wrocławskiego są iluzjonistyczne freski Johanna Christopha Handke (1694-1774), a wśród nich daje zauważyć się wizerunek Jana N. Freski powstały w roku 1732 (nad: S.Ł.)

•   W kościele paulinów przy ul. św. Antoniego, w przykościelnym muzeum zorganizowanym w 2007 roku na emporze, eksponowana jest drewniana figura św. Jana Nepomucena z XIX wieku

• Wrocław-Muchobór Wielki : w kościele św. Michała Archanioła jest drewniana rzeźba Jana N. o cechach barokowych, zawieszona na kolumnie. Prawą dłoń ma ułożoną w geście milczenia, w lewej trzyma krzyż, natomiast jego aureola jest pozbawiona gwiazdek (nad: DarkMoon)

• Wrocław-Muchobór Wielki : w kościele św. Michała Archanioła oprócz rzeźby, na ścianie obok znajduje się barokowy obraz siedzącego w otoczeniu aniołków Jana N., z typowym ułożeniem palca na ustach. Obok na stole leży otwarta księga, na którą wskazuje lewa dłonią Jan, i stoi krucyfiks (nad: DarkMoon)

• Figura Jana N. stoi przed kościołem Św. Maurycego na ul. Traugutta, przy murze kościelnym. Kamienna, barokowa, z krucyfiksem, ustawiona na cokole zaopatrzonym w zakratowana wnękę na światło umarłych, podobnie jak opisana powyżej rzeźba sprzed Św. Macieja

• W tymże kościele św. Maurycego na ul. Traugutta jest figura JN w ołtarzu bocznym. Jest to barokowa kompozycja Jana i dwóch aniołków z atrybutami - księgą i palcem na ustach

• Na tejże ul. Traugutta, ale w kościele bonifratrów Św. Trójcy, jest imponująca polichromowana nepomucka kompozycja rzeźbiarska umieszczona naprzeciwko ambony, autorstwa działającego na Dolnym Śląsku norweskiego rzeźbiarza Thomasa Weissfeldta (1670-1721), znanego z fundacji pokutnej Nepomuka w nieodległych Osobowicach (niegdyś przed Bramą Mikołajską, zobacz niżej)

• W tym samym kościele bonifratrów Św. Trójcy przy ul. Traugutta, ale w ołtarzu św. Józefa, jest rzeźba JN z połowy XVIII wieku

• W tym samym kościele bonifratrów Św. Trójcy przy ul. Traugutta, ale w ołtarzu św. Karola Boromeusza, jest rzeźba JN z roku 1724 (uwaga: sprawdzić istnienie w tym kościele kolejnej figury JN)

• Kościół św. Stanisława, Doroty i Wacława przy Świdnickiej 31: podczas remontu dachu odnaleziono na strychu nieznaną figurę Nepomuka. Została ona odkryta przez panią A.I., działającą w służbach kościelnych tego kościoła. Figura drewniana, XVIII-wieczna, ma około 1.60 m wysokości. Brak jej obydwu rąk, ma obtłuczony nos. Na figurze są resztki złoceń i ... 1 centymetrowa warstwa kurzu. Figura jest w tej chwili (28.03.2006) w konserwacji (nad: J.S.)

• Kościół św. Stanisława, Doroty i Wacława przy Świdnickiej 31: przy jednym z bocznych ołtarzy jest drewniana figura JN z około 1730 roku (nad: A.I.)

• Kościół św. Stanisława, Doroty i Wacława przy Świdnickiej 31: inny z z bocznych ołtarzy poświęcony jest Janowi N. i umieszczono w nim obraz JN, olejny na płótnie, z około 1720 roku (nad: A.I.)

• W Parku Szczytnickim ustawiono kościół św. Jana Nepomucena (XVI wiek) przeniesiony ze Starego Koźla (gm. Bierawa, pow. Kędzierzyn-Koźle, >>> woj. opolskie) w 1913 roku. Został on sprzedany przez mieszkańców Kędzierzynowi, lecz na tym miejscu zagrożony był pożarem od iskier parowozów jeżdżących nowowybudowaną linią kolejową. Kościółek ma więc ciekawą i bogatą historię, w tym epizod z ukryciem na jego poddaszu skradzionych w 1957 roku z Muzeum Narodowego obrazów. Wewnątrz znajduje się współczesny obraz JN

• Na obrzeżu tego samego Parku Szczytnickiego, w reprezentacyjnej części wrocławskiego Oddziału Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej przy ul. Parkowej 30 jest wizerunek Jana N. Jest to współczesna i niezbyt piękna jednobarwna figura Jana. Dodać można, że ten oddział IMiGW wydał publikację pt. "Św. Jan Nepomucen - patron chroniący przed powodziami"

• W tym samym Oddziale Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej przy ul. Parkowej 30 jest drugi wizerunek Jana N. - jest to typowy oleodruk przedstawiający Jana na tle Mostu Karola. Pod obrazkiem umieszczono tabliczkę z informacją o Świętym (nad: M.Muryn)

• ¿ W budynku przy ulicy Krupniczej 10, przy domu Sióstr Maryi Niepokalanej działała od roku 1858 roku kaplica. W ołtarzu umieszczono figurę Jana N. Nie jest mi znany wygląd ani dalsze losy tej figury - być może rezyduje w innym domu sióstr w Katowicach (X. Bytomskie >>), przy ulicy Krasińskiego 21

• Wrocław-Leśnica : przed zamkiem na trójkątnym cokole zdobionym wolutami i innymi elementami stoi duża grupa rzeźbiarska NMP z Dzieciątkiem, a główną postacią drugiego poziomu jest Jan N. Ufundowali ją Krzyżowcy z Czerwoną Gwiazdą z Wrocławia w roku 1743. Są tam trzy płaskorzeźby z życia JN (Spowiedź, Przesłuchanie, Topienie) oraz putta, które kiedyś trzymały atrybuty Jana (ukradzione). Wyjątkowo imponujący zespół rzeźbiarski najwyższej klasy, wykonany najprawdopodobniej przez J.J. Urbańskiego według projektu Ch. Tauscha

• Wrocław-Leśnica : na lewej ścianie kościoła św. Jadwigi zawieszono olejny barokowy obraz przedstawiający apoteozę JN. Obraz ma wymyślny kształt ujęty w bogato zdobioną ramę, a klęczącą na chmurkach postać Jana umieszczono na tle mostu i kościoła. Dodatkowa informacja: w Leśnicy mieszkała spora mniejszość czeska a ojciec jednego z dawnych proboszczów był Czechem

• Wrocław-Leśnica : w tym samym kościele św. Jadwigi przy ołtarzu jest drewniana złocona figura, którą proboszcz przedstawia jako Jana N. (nad: J.D.). Ja mam pewne wątpliwości: gest i fryzura postaci są jakieś "nienepomuckie", a zamknięta księga może być po prostu symbolem uczoności świętej postaci, a nie dotrzymanej tajemnicy (uwaga: należy przeszukać dostępne źródła)

• Wrocław-Osobowice: przy polnej drodze koło Górki Kaplicznej, w malowniczym otoczeniu starych lip, ogrodzony metalowym XIX-wiecznym płotkiem, przy kościele, stał kamienny Jan N. z 1716 roku, przeniesiony tutaj w uroczystej procesji z powodu rozbudowy fortyfikacji miejskich w 1746 roku sprzed Bramy Mikołajskiej (dziś nieistniejącej), a dokładniej z jego drugiej lokalizacji - rejonu dzisiejszej ul. Rybackiej. Informacja z września 2004 od Brata Wirtualnego M.H.: Jan został przeniesiony do kościoła w samych Osobowicach. W lutym 2005 zakończono jego renowację i ustawiony został przed kościołem parafialnym w Osobowicach. Jan ma ciekawą tarczę herbową na cokole. Ryszard Troszczyński (Nowe Życie, listopad 2006) twierdzi, że jest to niespotykanym poza Wrocławiem barokowy odpowiednik średniowiecznego krzyża pokutnego! Cytuję: "Działający na Dolnym Śląsku norweski rzeźbiarz Thomas Weissfeldt (1670-1721) w 1715 roku pracował przy renowacji klasztoru klarysek i mauzoleum Piastów wrocławskich przy dzisiejszym pl. Nankera. W przypływie szału ciężko pobił swego młodocianego pomocnika, na dodatek dłutem obciął mu rękę. Za swój czyn poniósł dotkliwą karę finansową, która jednak dla Weissfeldta nie była zbyt dokuczliwa. Rzeźbiarz był bowiem człowiekiem niezwykle majętnym: dorobił się fortuny, zdobiąc kościoły w Kamieńcu Ząbkowickim i w Jeleniej Górze. We Wrocławiu jego prace zachowały się w kościele Bonifratrów (ołtarz główny, konfesjonał, statua św. Nepomuka) oraz w kościele Bożego Ciała, dla którego wykonał ołtarz św. Józefa. Aby mocniej odczuć karę i odpokutować swój czyn na wniosek przeoryszy klarysek Brygidy von Strachwitz zobowiązany został dodatkowo do sfinansowania materiału i własnoręcznego wykonania kamiennej figury św. Jana Nepomucena. (...) Naturalnej wysokości piaskowcowa postać świętego ubrana jest w sutannę, komżę i pelerynkę. W prawej ręce trzyma krzyż, w lewej - pozłacany liść palmy. Nad głową - złocona aureola z gwiazami. Ma też kłódkę - symbol dochowania tajemnicy i milczenia. Na cokole, u stóp świętego, umocowano tarczę herbową z baranem (kozłem?), być może godłem wrocławskiej rodziny von Maas. Na cokole umieszczono również nieczytelny dziś napis. Św. Jan Nepomucen na nowym miejscu mógłby stać spokojnie kolejne lata, lecz w 2004 roku został przestawiony na teren parku przy kościele św. Teresy od Dzieciątka Jezus przy ul. Osobowickiej. Przyczyna była prosta: informacja o konieczności przeprowadzenia prac renowacyjnych, zamieszczona w osiedlowym biuletynie "Na Oświciu", wyraźnie wzbudziła zainteresowanie posągiem. Źle się jednak stało, że Nepomukiem zajęli się złodzieje. Wykradzenie całego pomnika, tak ze względu na jego wielkość, jak i na wagę, byłoby kłopotliwe. Od czego jednak "zawodowa" przebiegłość Nie można zabrać całości - kradnie się fragment. I tak w łapy profanów trafiła kamienna tarcza herbowa, która znalazła się na giełdzie staroci. Wygórowana cena skutecznie odstraszyła potencjalnych klientów-paserów, więc pokruszony kartusz znalazł się gdzieś w krzakach. Oderwany zniszczony fragment pomnika udało się prawie cudem odzyskać, może dzięki wstawiennictwu, opiece i pomocy niebiańskiego kolegi św. Jana Nepomucena - św. Antoniego. Szkoda, że będący symbolem dochowania tajemnicy sam św. Nepomuk nie chce zdradzić dzikusów... I pomyśleć, że "nasz" Nepomuk nieuszkodzony przetrwał kilka przeprowadzek, trzy wojny śląskie i dwie światowe, wojnę z Napoleonem, sekularyzacją. Spokojnie stał i powoli porastał mchem. Nie dał mu rady czas, a pokonali współcześni barbarzyńcy! Około 1970 roku nieudolnie próbowano pomnik odnowić. Niestety, "renowacja" ograniczyła się do przymocowania cementem oderwanej głowy świętego i pomalowania całego pomnika jaskrawymi farbami olejnymi. Działania te dały efekt dość upiorny: śnieżnobiała twarz świętego z czarnym makijażem mogła straszyć nocami niesforne dzieci. Złodziei jednak nie potrafiła odstraszyć... Przy okazji ostatnich przenosin w 2004 roku pomnik fachowo oczyszczono z warstw brudnej farby, utwardzono łuszczącą się powierzchnię piaskowca, zrekonstruowano ubytki. Naprawiona tarcza herbowa wróciła na stare miejsce. Trzeba mieć nadzieję, że po tych wszystkich zabiegach św. Jan Nepomucen kolejne stulecia będzie chronił Osobowice przed kataklizmami. Przecież swoje możliwości pokazał już podczas powodzi w 1997 roku. Mimo wszystko żal, że nowa lokalizacja pomnika spowodowała nieodwracalną utratę nastroju melancholii, zadumy i %u2013 przede wszystkim %u2013 spokoju, towarzyszącego Nepomukowi pod świętym Wzgórzem"

• Wrocław-Ołtaszyn: kamienny JN przy kościele NMP na ul. Strachowskiego. Stoi na nowym cokole, a wykonany jest w manierze barokowej, w kontrapoście, z charakterystycznym lokiem wychodzącym spod biretu, z krucyfiksem

• Wrocław-Widawa : figura JN we wnęce w szycie kościoła Św. Anny, XVIII wiek

• Wrocław-Widawa : wewnątrz kościoła Św. Anny, po lewej stronie ołtarza głównego z około 1760 roku, ustawiono drewnianą rzeźbę JN utrzymaną w stylu barokowym, malowaną na biało i zdobioną złoceniami (nad: J.D.)

• Muzeum Narodowe przy Pl. Powstańców Warszawy 5: przechowuje się tu figurę Jana N. Być może jest to figura pochodząca z Lubiąża (zobacz >>), ustawiona niegdyś na moście przy wejściu do opactwa cystersów (uwaga: sprawdzić! jest też możliwe - o ile rzeźba jest drewniana - że trafiła do stałej ekspozycji Muzeum Etnograficznego)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: w skład stałej ekspozycji p.t. "Dolnoślązacy: Pamięć - Kultura - Tożsamość" wchodziło niegdyś dwanaście drewnianych figur Jana N. z końca XVIII lub początku XIX wieku. Jedną z nich była 90-centymetrowy Jan z Lesicy w d. powiecie Bystrzyca Kłodzka (H. Kłodzkie >>) w bardzo nietypowej pozie - ma założone ręce na piersi! Ma też aureolę, dziś już tylko z trzema gwiazdami (205). Obecnie obiekt jest przechowywany w magazynie i niedostępny

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu drewnianego Nepomuka z przełomu XVIII i XIX wieku pochodzącego z Oleszny w dawnym powiecie lwóweckim. Jan przedstawiony frontalnie, utracił ręce, wysokość 30 cm. Polichromia olejna na podkładzie kredowym (206)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu drewnianego Nepomuka z przełomu XVIII i XIX wieku (207)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu drewnianego Nepomuka z przełomu XVIII i XIX wieku pochodzącego z Dolnego Śląska. Wysokość 42 cm (208)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu drewnianego Nepomuka z przełomu XVIII i XIX wieku pochodzącego z Dolnego Śląska. Polichromia olejna na podkładzie kredowym, złocenia. Palec na ustach, biret (210, nr inw. E-4483)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu drewnianego Nepomuka z przełomu XVIII i XIX wieku pochodzącego z okolic Wałbrzycha (211)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu drewnianego polichromowanego Nepomuka z przełomu XVIII i XIX wieku pochodzącego z Bystrzycy Kłodzkiej (H. Kłodzkie >>), wysokość 51 cm (212)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu drewnianego Nepomuka z przełomu XVIII i XIX wieku pochodzącego z powiatu średzkiego (213)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu drewnianego polichromowanego Nepomuka z przełomu XVIII i XIX wieku. Wysokość 22 cm (214)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu drewnianego Nepomuka z przełomu XVIII i XIX wieku pochodzącego z d. powiatu Ruda Śląska (215)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu drewnianego Nepomuka z przełomu XVIII i XIX wieku pochodzącego z Paczkowa. Jan ma wysoki biret, w rekach trzyma uszkodzony krucyfiks, jest dosyć statyczny (216)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu drewniany ul mający postać księdza, a najprawdopodobniej Nepomuka, z XVIII wieku pochodzącego z Dworka w powiecie lwóweckim (271)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: na ścianie za piękną rzeźbą Floriana powieszono skrzynkowy obrazek z wizerunkiem Jana N. pochodzący ze Śląska z wieku XIX, około 20x20 cm (nad: J.B.)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu wizerunek Jana N. namalowany na szkle, z głową zwróconą w lewo, w niebieskim mantolecie (nad: J.B.)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu wizerunek inny Jana N. namalowany na szkle, z głową zwróconą w prawo, w czerwonym mantolecie (nad: J.B.)

• Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu niewielki (12x6 cm) obrazek dewocyjny przedstawiający Jana N., naklejony na koronkę, czarno-biały. Śląsk, XIX/XX wiek (nad: J.B.)

• ¿ Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dział Etnograficzny przy ulicy Traugutta 111: przechowuje się tu umieszczony na desce polichromowany  wizerunek świętego spowiednika, najprawdopodobniej Jana N. (nad: J.B.)

• W Muzeum Miejskim mieszczącym się w dawnym Zamku Królów Pruskich przy ul. Kazimierza Wielkiego eksponowana jest drewniana barokowa figura Jana N. przedstawiona w tanecznym geście adoracji nieistniejącego dziś krzyża (nad: arkadoo)

• Muzeum Archidiecezjalne przy pl. Katedralnym 16: jest tu niewielka figurka Jana N. z gałązką palmową i krzyżem (nad: J.G.)

• Muzeum Archidiecezjalne przy pl. Katedralnym 16: jest tu utrzymany w ciemnych barwach prostokątny olejny obraz Jana N. z głową w otoku gwiazd, adorującego krzyż. Przy Janie leży biret i zapieczętowany list, a putto wznoszące w ręku Język ma na szyi kłódkę. Obraz podpisano błędnie jako "Święty Jan od Krzyża" (nad: M.Muryn)

• Muzeum Archidiecezjalne przy pl. Katedralnym 16: jest tu obraz z Janem N. adorującym krzyż trzymany w obłokach [przez anioły. Inny aniołek dzierży palmę i klucze. W tle Most Karola i scena Topienia, a na pulpicie Księga z wyobrażeniem Języka, ułożona na czerwonej materii spływającej do ziemi (nad: M.Muryn)

• Muzeum Archidiecezjalne przy pl. Katedralnym 16: jest tu niewielki marmoryzowany ołtarzyk z obrazem Jana N. klęczącego na chmurze, z otokiem gwiazd, z palmą w ręku. Aniołki trzymają wieniec laurowy i biret, inny ma palec na ustach (nad: M.Muryn)

• Galeria Sztuki Naiwnej we Wrocławiu niedaleko Św. Elżbiety: zmienna liczba Nepomucenów, tworzonych współcześnie przez twórców ludowych. Stan na koniec stycznia 2001: 2. Dwa inne zmieniły już lokalizację i są teraz u DarkaK na warszawskim (>>) Bródnie; jeden z tych dwóch jest autorstwa Jana Giejsona z Barda Śląskiego

• W posiadaniu J.S. znajduje się :

  • ludowa współczesna figurka rzeźbiarza o nazwisku Bednarz, pochodzącego z Podhala (>>). Jego figury są też w Muzeum Chałubińskiego w Zakopanem (nad: J.S.)

  • ludowa współczesna figurka Jana N. autorstwa Józefa Mazura, środkowe ogniwo w łańcuchu rzeźbiarzy w tej rodzinie z Zawoi (woj. krakowskie >>), wzorowana na zdjęciu Nepomuka zamieszczonym w broszurce powystawowej z 1993 roku wydanej przez Narodowe Muzeum Słowackie

  • druga współczesna figurka Jana N., również autorstwa Józefa Mazura, z duża zielona palmą w lewej ręce

<<   wstecz | dalej >>