Litwa (38 + 18)

Dawne województwo wileńskie

zobacz na mapie google >>

• Wilno (Vilnius, okręg i rejon Wilno, ): w katedrze św. Stanisława jest kaplica Jana N., ostatnia po prawej stronie, zwane też Imienia Maryi, Tabora, Gaudeamus, Czarną, Częstochowską, Biskupią lub Zesłańców (Tremtinių). XVIII-wieczna, odbudowana przez biskupa J.I. Masalskiego oraz Jana Nepomucena Korwina-Kossakowskiego (jest tu pochowany) po zawaleniu wieży zegarowej w 1769 roku. W kaplicy jej istniała altaria (czyli fundacja, prebenda) św. Jana Nepomucena ufundowana przez Grylewiczów, opiewająca na trzy msze czytane. W kaplicy zawieszono obraz Franciszka Smuglewicza przedstawiający Jana Nepomucena przed królem Wacławem, wysoki na pół siódma łokcia a szeroki na pół piąta, w ramach złoconych. Obraz ten znajduje się obecnie w innej kaplicy, w środku długości lewej nawy

• Wilno (Vilnius, okręg i rejon Wilno, ): w kościele św. Teresy prawy ołtarz boczny, umieszczony przy filarze międzynawowym, poświęcono św. Janowi Nepomucenowi i ozdobiono barokowym obrazem Jana N. (nad: W.M.)

• Wilno (Vilnius, okręg i rejon Wilno, ): w uniwersyteckim kościele św. Janów jest biała barokowa figura Jana N. z cienkim krzyżem w rękach  (nad: Bajarka)

• ¿ Wilno (Vilnius, okręg i rejon Wilno, ): w pobliżu kościoła św. Rafała posąg świętego Jana N. stanął jeszcze przed beatyfikacją męczennika w 1719 roku. Nie wiem czy jest tam jeszcze, nie wiem czy w ogóle się zachował

• Wilno (Vilnius, okręg i rejon Wilno, ): XVIII-wieczny obraz Jana N. w kościele św. Anny

• Wilno (Vilnius, okręg i rejon Wilno, ): w kościółku pobonifraterskiem św. Krzyża prawy ołtarz w nawie poświęcono św. Janowi Nepomucenowi i mieści spory barokowy obraz (nad: W.M.)

• - Wilno (Vilnius, okręg i rejon Wilno): wpisuję tutaj również, choć sytuacja jest tymczasowa, drewnianego Nepomuka dostrzeżonego w antykwariacie w Wilnie, nieopodal Ostrej Bramy

• - Wilno (Vilnius, okręg i rejon Wilno): wpisuję tutaj również drugiego, nieco mniejszego drewnianego Nepomuka z antykwariatu w Wilnie, nieopodal Ostrej Bramy, z tym samym zastrzeżeniem

• ¿ Bujwidze (Buivydžiai, okręg i rejon Wilno, ): w tutejszym kościele był niegdyś obraz JN. Nie wiem nic o jego losach po 1820 roku

• ¿ Sużany (Sužionys, okręg i rejon Wilno, ): w tutejszym kościele przy ołtarzu głównym była niegdyś drewniana figura JN. Nie wiem nic o jej losach

• Mejszagoła (Maisiagala, okręg i rejon Wilno): w kościele Wniebowzięcia NMP starsza niż on rzeźba JN z IV ćwierci XVIII wieku

• Ejszyszki (Eisiskes, rejon Sołeczniki Wielkie, okręg Wilno): kapliczka na słupie, z figurą JN nakrytą daszkiem na czterech prętach (uwaga: wiadomość do potwierdzenia)

• Dowgi (Daugai, okręg i rejon Olita): rej. Alytus, 1862 r.): w kościele Objawienia Pańskiego, w prawym ołtarzu bocznym stoi figura św. Jana N. (nad: W.M.)

• Punie (Punia, okręg i rejon Olita): w kościele św. Jakuba rzeźba JN z końca XIX wieku

• Rudamina (okręg Olita, rejon Łoździeje): w kościele jest obraz JN z II połowy XVIII wieku. Niestety podczas naszej tam wizyty (1.05.2006) kościół był zamknięty - być może z powodu niedawnej (1993) kradzieży barokowej monstrancji

• Simno (okręg Olita, rejon Łoździeje): w kościele, w bocznym ołtarzu, jest polichromowana figura Jana N.

• ¿ Piwoszuny  (okręg Olita): figura podobna do Jana N. w kościele

• Birże (Birzai, okręg Poniewież, rejon Birże): w muzeum figury JN

• Grażyszki (Graziskiai, okręg Mariampol, rejon Wyłkowyszki): w kościele drewniana rzeźba JN z lat 1745-59

• Poswol (Paswalys, okręg Poniewież): w kościele Jana Chrzciciela rzeźba JN z XVIII wieku w głównym neobarokowym (?) ołtarzu

• Saly (Salos, okręg Poniewież): w kościele św. Krzyża jest ambona, którą wieńczy figura św. Jana N. (nad: W.M.)

• Onikszty (Anykščiai, Auksztota): herb miasta przedstawia Nepomuka na moście nad rzeką. Jest to miasto partnerskie miasta Nepomuk (Czechy >>), miejsca urodzenia Jana N.

Dawne województwo trockie (część w dzisiejszych granicach Litwy)

część w dzisiejszych granicach Litwy - zobacz na mapie google >>

• Troki (Trakai, okręg Wilno, rejon Troki, ): ładny Jan Nepomucen w kapliczce na wysokiej kolumnie - ustawiono go tutaj nie bez powodu: Jan jest patronem miasta. Fundatorem był ponoć niejaki Odyniec, właściciel Zatrocza po przeciwnej stronie jeziora Gałwa. Modlitwa do JN uratowała go przed utonięciem w jeziorze podczas burzy. W ramach represji po powstaniu styczniowym carski komendant policji isprawnik Cecura kazał usunąć rzeźbę. Kolumna pochodzi z połowy XVIII wieku i stoi czworościennej podstawie, a pierwotnie miała u szczytu sześcienny cokolik pod figurę. Sama domkowa kapliczka na szczycie jest znacznie młodsza, cokolik został strącony razem z figurą. Ponoć nikt nie chciał podjąć się świętokradczego zadania, a gdy wreszcie znalazł się chętny - spadł i złamał nogę. Pomagający mu syn komendanta utonął w Gałwie. Legenda głosiła, że póki Jan nie wróci na miejsce, jezioro co rok pochłaniać będzie jedną ofiarę. Na czubku okaleczonej kolumny umieszczono blaszaną Pogoń, a po odzyskaniu niepodległości powyżej dodano Orła. Zapomniana została nawet pierwotna funkcja obiektu i nazywano go Kolumną Zygmunta III a nawet Kolumną Witolda - zachowały się stare widokówki tak właśnie podpisane. W roku 1935, z inicjatywy burmistrza, pułkownika Zajączkowskiego, wymurowano kapliczkową celkę, większą niż dawny cokolik, zaopatrzona ją w daszek namiotowy, dodano kuty krzyż.  Nowa figurę Jana Nepomucena autorstwa rzeźbiarza Stanisława Horno-Popławskiego z Wilna, poświęcił tutejszy proboszcz, ksiądz Henryk Hlebowicz, później kapłan-męczennik, beatyfikowany w 1999 roku. Kolejny zamach na Jana przeprowadzili Sowieci koło 1960 roku - figura została usunięta pod osłona nocy i zatopiona w jeziorze. I znowu powstała legenda mówiąca, że ponoć jeden ze sprawców powiesił się, a inny został kaleką. Na szczęście pracownicy trockiego muzeum wyciągnęli świętego z wody i ukryli w magazynie w piwnicach zamku. W celce zainstalowano zegar z czterema tarczami, ale każda uparcie wskazywała inną godzinę. W 1969 roku kolumnę odnowiono, ustawiając w celce pseudoludową rzeźbę rycerza - strażnika. W 1990 roku, tuż po zdobyciu niepodległości przez Litwę, Jan wrócił na swoje miejsce, a w ramach zadośćuczynienia przydano mu nowy krzyż. Zobacz tekst J. Komorowskiego na temat tego obiektu (Spotkania z Zabytkami 10/2000 >>)

• - Troki (Trakai, okręg Wilno, rejon Troki, ): z obowiązku dopisuję tutaj zaginioną XVIII-wieczna figurę, która stała pierwotnie na kolumnie w Trokach

• Troki (Trakai, okręg Wilno, rejon Troki, ): przed kościołem Nawiedzenia NMP jest drewniany krucyfiks, bogato zdobiony, jak to na Litwie. Umieszczono na nim dwie figury, które przyciągnęły moja uwagę. Jedna, na tylnej stronie krzyża, to z pewnością Jan N. Obok druga rzeźba, podobna do JN, ale ubrana w mitrę - jest to więc św. Kazimierz. Zgodnie z opinią etnografów przygotowujących wystawę "Jan Nepomucen Święty Przydrożny" (Muzeum Białostockie, Łomżyńskie i Ostrołęckie, 2005) taką wersję nakrycia głowy przydawano czasem Janowi na terenach Podlasia (i zapewne Litwy), gdzie silne były wpływy prawosławia, jednak to nie ten przypadek

• - Troki (Trakai, okręg Wilno, rejon Troki, ): w kościele Nawiedzenia NMP jest obraz Jana N. z 1726 roku (uwaga: wiadomość niepotwierdzona wizją lokalną 3 maja 2006, należy sprawdzić zakrystię)

• Kowno (Kaunas, okręg i rejon Kowno, ): w kościele farnym, czyli katedrze św. Piotra i Pawła, jest duży obraz Jana N.

• Kowno (Kaunas, okręg i rejon Kowno, ): w kościele farnym, czyli katedrze św. Piotra i Pawła, na filarze nawy głównej, po prawej stronie, zawieszono obraz z tłumem świętych. wśród nich jest Jan N. (nad: M.Muryn)

• Kowno (Kaunas, okręg i rejon Kowno, ): w kościele Witolda jest witraż, na którym umieszczono Jana N. na moście, i to nawet podwójnie

• - Kowno (Kaunas, okręg i rejon Kowno): na dziedzińcu pałacu arcybiskupiego stoi duży drewniany, bogato zdobiony krzyż w stylu litewskim. Sądziłem, że jedna z postaci na nim umieszczonych jest Janem N. Ma palmę, krzyż i typowy ubiór. Nietypowe jest nakrycie głowy - w formie czapy-korony, ale już wiem na podstawie materiałów z wystawy "Jana Nepomucen Święty przydrożny" (Muzeum Białostockie, Łomżyńskie i Ostrołęckie, 2005), że na terenach Podlasia zdarzały się takie przedstawienia inspirowane ubiorem popów. Jednak ostatecznie przychylam się do zdania W.M., że to najprawdopodobniej św. Kazimierz

• Rumszyszki (Rumšiškės, okręg Kowno, rejon Koszedary): w tutejszym skansenie jest drewniana kapliczka na słupie z ludową polichromowaną figurą Jana N. oraz innych świętych, zwieńczona żelaznym kutym krzyżem

• Rumszyszki (Rumšiškės, okręg Kowno, rejon Koszedary): w tutejszym skansenie jest tez inna oszklona kapliczka na słupie z drewniana ludową polichromowaną figurą Jana N. w towarzystwie innych świętych, zwieńczona żelaznym kutym krzyżem z promieniami i półksiężycem

•  Żejmy (Żeimai, okręg Kowno, rejon Janów [Jonava]): na osi XVIII-wiecznego pałacu biskupa Józefa Kossakowskiego, na rozstajach dróg do Kowna, Szat, Kiejdan, stoi olbrzymia cylindryczna kapliczka Jana Nepomucena. Jest to największy tego typu obiekt na Litwie, ma trzy kondygnacje. Tynkowana cegła, dachówka. W przeźroczu środkowej kondygnacji umieszczono figurę Jana N. w gwiaździstej aureoli. Na czubku krzyż. Bardzo urokliwy obiekt, fundowany przez rodzinę Kossakowskiego jako wotum za powrót generała Józefa Kossakowskiego z kampanii moskiewskiej w roku 1812

X. Żmudzkie

• Szawle (Siaulai, okręg i rejon Szawle): w muzeum jest kolekcja figur Jana N. obejmująca co najmniej sześć drewnianych obiektów

• Meškuičiai (rejon Szawle, ): w kościele św. Stanisława w prawym ołtarzu bocznym jest polichromowana figura JN. Obok św. Kazimierz (nad: W.M.)

• Bazilionai (rejon Szawle, ): w kościele św. Bazylego z 1930 roku stoi, być może umieszczony wtórnie w nawie przed barierką ołtarza, po lewej stronie, drewniana figura Jana N.  (nad: W.M.)

• Pašvitinys (okręg Pokrój, rejon Szawle): w kościele św. Trójcy, w nastawce lewego ołtarza, zawieszony obraz św. Jana N. (nad: W.M.)

• ¿ Iwaszki (okręg Janiszki, rejon Szawle): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom XV), była tu drewniana kaplica Jana Nepomucena (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• Malaty (Molėtai): stoi tam na wysokim słupie nowoczesny posąg św. Jana N. (nad: W.M.)

• Židikai (okręg Telsze, rejon Możejki, ): w kościele św. Jana Chrzciciela z 1819 roku drewniana figura Jana N. umieszczona w drugiej kondygnacji prawego ołtarza (nad: W.M.)

• Pikeliai (okręg Telsze, rejon Możejki, ): w kościele św. Trójcy z 1752 roku jest mała figurka Jana N., umieszczona na tabernakulum prawego ołtarza w prezbiterium (nad: W.M.)

• Siady (Seda, okręg Telsze, rejon Możejki): dawna kaplica dworska z 1781 roku nosi imię Jana N. Drewniana, przebudowana na kościół w 1783 (przebudowana 1900 i 1988), zamknięta po II wojnie, remontowana i zwrócona po 1989 roku. Figura św. Jana stoi, jak należy, w ołtarzu głównym

• ¿ Szyłele (Šilale, okręg Šilale, rejon Taurogi, ): na zdjęciu z 1964 roku widać drewnianą ludową figurę bez prawej dłoni, podpisaną jako Jan N. Mam pewne wątpliwości: długa do ziemi szata, gołe stopy, dziwna czapka. Poza tym nie wiadomo, czy obiekt jeszcze istnieje (nad: W.M.)

• Pojurze (Pajuralis, okręg Šilale, rejon Taurogi): w kościele św. Joachima z 1908 roku prawy ołtarz poświęcono św. Janowi N. i umieszczono jego obraz (nad: W.M.)

• Skaudwile (Skaudvilė,  rejon Taurogi): w miejscowym drewnianym kościele św. Krzyża z 1797 roku, po prawej stronie tęczy, na potężnej konsoli stoi duża figura Jana N. (nad: W.M.)

• ¿ Prapimas (okręg Šilale, rejon Taurogi): na zdjęciu z 1964 roku widać drewnianą ludową figurę Jana N. Przysadzista sylwetka, rogata czapka, koronka komży oddana za pomocą trójkątnego wzoru. Nie wiadomo, czy obiekt jeszcze istnieje (nad: W.M.)

• ¿ Paikvardziai (okręg Šilale, rejon Taurogi): na zdjęciu z 1964 roku widać drewnianą ludową figurę Jana N. Sympatyczna postać trzyma w prawej ręce dziwny okrągły obiekt - zapewne język w glorii. Nie wiadomo, czy obiekt jeszcze istnieje (nad: W.M.)

• ¿ Derkintai (okręg Šilale, rejon Taurogi): na zdjęciu z 1964 roku widać drewnianą ludową figurę Jana N. Postać trzyma w prawej ręce wysoko uniesiona palmę, a w lewej krzyż oparty po robociarsku na ramieniu. Nie wiadomo, czy obiekt jeszcze istnieje (nad: W.M.)

• ¿ Kiaukiai (okręg Šilale, rejon Taurogi): na zdjęciu z 1964 roku widać drewnianą ludową figurę Jana N. Postać trzyma w prawej ręce na wysokości pasa palmę, w lewej frontalnie przed sobą krucyfiks. Nie wiadomo, czy obiekt jeszcze istnieje (nad: W.M.)

• ¿ Monkaiciai (okręg Šilale, rejon Taurogi): na zdjęciu z 1964 roku widać elegancką drewnianą figurę Jana N. Postać trzyma w prawej ręce krucyfiks, a lewą stopę ma opartą na półokrągłej konstrukcji zbudowanej na cokoliku. Nie wiadomo, czy obiekt jeszcze istnieje (nad: W.M.)

• ¿ Gubriai (okręg Šilale, rejon Taurogi): na zdjęciu z 1964 roku widać drewnianą ludową figurę Jana N. bez dłoni, z pękniętą twarzą i mocno skorodowaną. Nie wiadomo, czy obiekt jeszcze istnieje (nad: W.M.)

• ¿  Bokstas (okręg Šilale, rejon Taurogi): na zdjęciu z 1964 roku widać drewnianą ludową figurę Jana N. w aureoli z gwiazdami, z krzyżem i palmą. Nie wiadomo, czy obiekt jeszcze istnieje (nad: W.M.)

Inne

• Pod egidą Towarzystwa Opieki nad Zabytkami odbyła się, w lecie 1999, sesja naukowa "Święci przydrożni, patroni przyuliczni". Zaproszenie przyjął gość z Litwy, mgr Ina Orinauskaite z Kowna. Stąd pochodzi prezentowana fotografia Jana N. z nieznanego miejsca na Litwie

• Trzy Nepomuki z nieznanej mi kolekcji litewskiej, zapewne muzealnej

^

Ukraina (77 + 28)

zobacz na mapie google >>

Dawne województwo ruskie (część w dzisiejszych granicach Ukrainy)

zobacz na mapie google >>

• - Lwów: była tu niegdyś ulica Św. Jana Nepomucena i most pod jego wezwaniem (w miejscu gdzie obecnie aleja Szewczenki zbiega się z ul. Saksaganskiego, dawniej przy zbiegu ulicy Fredry z placem Akademickim). Na moście stała kamienna figura Jana N. z roku 1796 przeniesiona potem przed kościół św. Mikołaja, dziś cerkiew (zobacz niżej). Most przerzucony był przez rzekę Pełtew, płynącą środkiem ulicy, przy ujściu rzeczki Pasieki (płynęła od Pohulanki ulicą Kochanowskiego). W 1890 roku łożysko Pełtwi ostatecznie ukryto pod ziemią, a most zlikwidowano

• Lwów: kamienna figura Jana N. z roku 1796 stała niegdyś na mostku przed hotelem "De Russie", czyli "Rosyjskim", na placu Mariackim, czyli Mickiewicza. W latach 30. XIX wieku rzeźbę przeniesiono na koniec ul. Św. Jana (w miejsce gdzie obecnie aleja Szewczenki zbiega się z ul. Saksaganskiego, dawniej przy zbiegu ulicy Fredry z placem Akademickim) i ustawiono na moście noszącym imię Jana Nepomucena przez rzekę Pełtew, płynącą środkiem ulicy, przy ujściu rzeczki Pasieki (płynęła od Pohulanki ulicą Kochanowskiego). W 1890 roku łożysko Pełtwi ostatecznie ukryto pod ziemią, a posąg Jana N. przeniesiono przed kościół św. Mikołaja. Dziś Jan N. stoi w niszy we frontonie byłego kościoła karmelitów pw. św. Michała, dziś cerkwi pod wezwaniem Michała Archanioła, z roku 1796. Identyczność tej figury z tą z mostu (zobacz wyżej) potwierdza  Fryderyk Papée ("Historia miasta Lwowa w zarysie”, Książnica Polska, Wydanie drugie, poprawione i uzupełnione, Lwów-Warszawa 1924)

• Lwów (ruskie, ): w "Spotkaniach z Zabytkami" z czerwca 99 wyczytałem, że wizerunek Jana N. można znaleźć nawet w ormiańskiej katedrze we Lwowie! Jest to fresk-autoportret roku warszawskiego malarza Jana Henryka Rozena z 1928. Trochę więcej szczegółów znaleźć można w czasopiśmie "Miejsca Święte" (nr 6, 2001) w artykule Jana Walczewskiego pt. "Ormiańskie Sacrum". Pisze on, że Rozen przedstawił siebie jako Nepomucena. Najprawdopodobniej chodzi o scenę "Chrystus ukrzyżowany". Po lewej stronie krzyża znajduje się najprawdopodobniej postać Piłata w czerwonym płaszczu, a za nią jest postać świętego w czarnym nakryciu głowy. To właśnie Jan. Ja widziałem go w czasie kolejnych wizyt we Lwowie w 2008, 2009 i 2010 roku (kiedy to prawie siłą namówiłem panią odźwierną na wpuszczenie nas za barierkę oddzielającą starą część kościoła)

• Lwów: jest tu figura Jana N. na jednym z grobów na Cmentarzu Łyczakowskim, w polu nr 12, mniej więcej pośrodku kwartału, znakomicie widoczny z głównej alei wiodącej w kierunku Cmentarza Orląt Lwowskich (nad: J.P.) Ja widziałem ją i fotografowałem w czerwcu 2008 i zanotowałem, że ustawiono ją - na ośmiokątnej kolumnie - na grobie Joanny Cavanny, zmarłej w roku 1874 w wieku lat 33

• ¿ Lwów: we wnęce fasady kościoła jezuitów ustawiono rzeźbę, która ma pewne cechy nepomuckie: krucyfiks, strój, brodę. Jednak poza jest zupełnie nietypowa, więc identyfikacja z duuużym znakiem zapytania. Obstawiam raczej Franciszka Ksawerego, jako świętego jezuickiego (uwaga: kontynuować szukanie w źródłach)

• Lwów: w kościele bernardynów, w prawej nawie i niedaleko wejścia, jeden z ołtarzy flankowany jest przez drewnianą, złoconą barokową rzeźbę Jana N. o niezłej klasie i dużym uroku

• Lwów: powstała tu rokokowa rzeźba Jana, umieszczona w głównym ołtarzu kościoła św. Marcina, przeniesionego do podlwowskiego Milatyna. Rzeźbił karmelita Tomasz Huetter (zobacz niżej)

• ¿ Lwów: we wnętrzu kościoła św. Antoniego, na ścianie po lewej stronie nawy, nad obrazem "Jezu ufam Tobie", wisi obraz Jana N. (nad: M.W.) (uwaga: ponownie sprawdzić na miejscu, mnie nie udało się znaleźć tego obiektu ani w roku 208 ani 2009)

• ¿ Lwów: według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom V) przed kościołem św. Anny (dawniej augustianów) stała statua św. Jana Nepomucena z roku 1810 (uwaga: sprawdziłem stan obecny i figury brak, należy pytać w kościele i kontynuować poszukiwania w źródłach)

• Lwów: w podziemiach kościoła św. Kazimierza przy ul. Krzywonosa 1 (вул. Кривоноса М., 1, przed 1945 ul. Teatyńska), w roku 2009 archeolodzy odnaleźli szczątki pochówków, a wśród nich co najmniej jeden medalik (lub szkaplerz) z wizerunkiem Jana N.

• - Lwów: przed kościołem św. Marii Magdaleny stała niegdyś XVII-wieczna (mam wątpliwości do tego datowania konserwatorów zabytków dokonujących wpisu kościoła do rejestru, przytoczonego przez Jurija Smirnowa) figura Jana Nepomucena, zniszczona po przekazaniu kościoła Politechnice w 1962 roku. Była to rzeźba "kamienna, wysokości 1,20 m, barokowa z wieku XVII, dobrze modelowana, ustawiona na filarze murowanym z cegły, wysokości 3,40 m przy bramie wjazdowej do ogrodu parafialnego"

• - Lwów: w  kościele św. Marii Magdaleny (zobacz wyżej), w jednym z ołtarzy znajdował się niegdyś obraz Jana Nepomucena bez większej wartości artystycznej, zamieniony być może na inny już w II połowie XX wieku lub zniszczony po II wojnie światowej

• Kościejów (Костіїв, pow. Lwów, ): w tej miejscowości przy linii kolejowej ze Lwowa do Rawy, na cmentarzu poza wsią, znajduje się XVIII-wieczna kaplica św. Jana Nepomucena.  Kaplica na rzucie kwadratu nakrytego dwuspadowym daszkiem została wybudowana z cegły i otynkowana. Na trójstopniowym postumencie zachowała się XVIII-wieczna figura św. Jana Nepomucena. Na cokole napis: "S(ANCTO) IOANNI NEPOMUCENO Patrono bonae famae POSITUM 1796". Stan zachowania kaplicy zadowalający (nad: W.M.)

• -/? Busk (obw. Lwów): w kościele św. Stanisława ołtarz boczny był pod opieka Jana Nepomucena

• Milatyn Nowy: w tej miejscowości 8 km od Buska, wysoko na fasadzie kościoła pokarmelickiego (obecnie cerkwi), po prawej stronie od wejścia, znajduje się kamienna figura Jana N. Nie wiem, czy jest to figura, o której mowa powyżej, czy też inny obiekt - raczej jednak inny z uwagi na materiał

• Nawaria (pow. Lwów): na cmentarzu, we wnęce cokołu krzyża ustawionego na nagrobku, zachowała się płaskorzeźba Jana N. (zobacz zdjęcie 1 >>) (zobacz zdjęcie 2 >>) (uwaga: być może na innych nagrobkach, zwłaszcza osób o imieniu Jan, odnaleźć można kolejne podobne obiekty, wykonywane być może ta samą ręką)

• Nawaria (pow. Lwów): na cmentarzu, we wnęce cokołu krzyża ustawionego na nagrobku, zachowała się inna płaskorzeźba Jana N. Cały obiekt zamalowano grubą warstwą białej farby (uwaga: być może na innych nagrobkach, zwłaszcza osób o imieniu Jan, odnaleźć można kolejne podobne obiekty, wykonywane być może ta samą ręką)

• Nawaria (pow. Lwów): w kościele parafialnym zachowało się malowidło nepomuckie na północnej ścianie nawy. Niestety nie udało mi się go zobaczyć - kościół zamknięty na głucho i brak kogokolwiek w okolicy

• - Nawaria (pow. Lwów): w kościele parafialnym był niegdyś okazały barokowy ołtarz Jana Nepomucena. Rzeźby z tego ołtarza przechowywane są w Olesku, w oddziale Lwowskiej Galerii Obrazów (zobacz poniżej)

• Medenice (Меденичі, rej. Drohobycz, pow. Lwów): w zachodniej części miejscowości, przy drodze T1402, usytuowany jest cmentarz otoczony brzydkim płotem z betonowych elementów. W czerwcu 2010 jadąc o zmierzchu i z pełną szybkością, dostrzegłem zza tego płotu figurę kamiennego Jana N. umieszczoną na cokołowym nagrobku. jak jest sympatyczny w swej obłości, a wystające spod sutanny stópki są rozczulające

• Medenice (Меденичі, rej. Drohobycz, pow. Lwów): rozglądając się - ciągle zza płotu - po opisanym powyżej cmentarzu, dostrzegłem na cokole innego nagrobka, zwieńczonego krzyżem łacińskim, płaskorzeźbę Jana N. Informacja ma 75% współczynnik wiarygodności ze względu na odległość i zapadający zmierzch

• Medenice (Меденичі, rej. Drohobycz, pow. Lwów): rozglądając się dalej - ciągle zza płotu - po opisanym powyżej cmentarzu, dostrzegłem na cokole kolejnego nagrobka, zwieńczonego krzyżem unickim (z niewielka dolną poprzeczką), inną płaskorzeźbę Jana N. Informacja ta ma również 75% współczynnik wiarygodności ze względu na odległość i zapadający zmierzch

• Olesko (pow. Lwów): w tutejszym oddziale Lwowskiej Galerii Obrazów przechowuje się rzeźby alegoryczne z barokowego ołtarza Jana Nepomucena z kościoła w Nawarii (zobacz wyżej)

• Szczerzec (Щирець, pow. Lwów): przy bramie-dzwonnicy kościelnej kamienna XVIII-wieczna figura Jana N. w towarzystwie MB (?). Bardzo wdzięczny obiekt i odwiedziny u niego w czerwcu 2010 były bardzo miłe mimo ulewnego deszczu

• Podhorce (pow. Lwów): kamienna barokowa rzeźba św. Jana Nepomucena na terenie przykościelnym, stanowiąca element bogatego programu rzeźbiarskiego kościoła św. Józefa.  Autorem jest prawdopodobnie Józef Leblas. Uszkodzona dłoń nie zmniejsza uroku rzeźby, o czym świadczy choćby ilość wykonanych przeze mnie zdjęć

• - Gródek Jagielloński (pow. Lwów, ): na zdjęciu z roku 1934  dobrze widać jeszcze niewysoki słup z polichromowaną figurą JN stojący przed fasadą kościoła parafialnego Podwyższenia Krzyża Świętego. Został on zniszczony lub, co mniej prawdopodobne, przeniesiony w inne miejsce (nad: W.M.)

• ¿ Lubień Wielki (pow. Gródek, woj. Lwów): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom V) na grobli przy stawie, przy drodze do Porzecza, stała niewielka okrągła kolumna z figurą Jana N. i z napisem u dołu "Ex voto Cathar. Com. Jabłonowska A. 1807" (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• Spas (woj. Lwów, ): w tej wiosce położonej niedaleko kamionki Strumiłowej (Buzkiej), w drewnianej kapliczce stojącej koło cerkwi Przemienienia Pańskiego z 1932 roku, jest drewaniana fajnie polichromowana ludowo-barokowa figura JN (nad: W.M.)

• Kocurów (woj. Lwów, ): w tej wiosce oddalonej 27 km na wschód od Lwowa jest wspaniały rokokowy polichromowany Nepomuk w kapliczce przy drewnianej unickiej cerkwi św. Szymona z roku 1729 (nad: W.M.)

• Soroki Lwowskie (woj. Lwów, ): w tej wiosce oddalonej 12 km na północny wschód od Lwowa, przy drewnianej unickiej cerkwi Objawienia Pańskiego z roku 1900 jest murowana kapliczka wnękowa z drewnianą polichromowaną figurą JN (nad: W.M.)

• Komarno (Комарно, pow. Rudki, obwód Lwów): przy kościele kamienna figura Jana N. (nad: W.M.)

• Brzeżany (obwód Tarnopol): przy kościele stoi kamienna bezgłowa figura Jana N. Usytuowana była niegdyś na bramce wiodącej do kościoła po jego północnej stronie. Bramki i schodów już nie ma, figura cudem ocalała. Są plany dorobienia brakującej głowy

• Brzeżany (obwód Tarnopol): przy cerkwi unickiej stoi figura NMP, a na jej cokole, między dwoma kolumienkami, umieszczono płaskorzeźbiony wizerunek Jana N. Niedawno odnowiony obiekt błyszczy złoceniami

• Wołkowce (Вовківці, gm. Wołkowce, pow. Borszczów, obwód Tarnopol): przy źródle pod miejscową cerkwią zachowała się ciekawa figura Jana N.: drewniana, nietypowo polichromowana, bezbroda (!), z krzyżem i nieco dziwacznym biretem (nad: W.M.)

• ¿ Zbryż (gm. Bereżanka, pow. Borszczów, obwód Tarnopol, woj. Kamieniec): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom XIV) był kościół pod wezwaniem śśw. Antoniego i Jana Nepomucena, a w nim obraz z wizerunkiem Jana N. (i cztery inne) pędzla Smuglewicza  (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• Sambor (Самбір, okręg Sambor, obwód Lwów): w kościele parafialnym, w ołtarzu św. Józefa w lewej nawie, zachowała się piękna barokowa drewniana złocona figura Jana N. bez nakrycia głowy, z krzyżem w ręku

• Sambor (Самбір, okręg Sambor, obwód Lwów): dla kościoła parafialnego w latach 1746-51 Łukasz Zaydakiewicz wykonał ołtarz śśw. Wawrzyńca i Barbary z figurą Jana Nepomucena. Jest to drewniana barokowa figura w birecie, dziś w nienajlepszym stanie (uszkodzone dłonie) przechowywana w kruchcie, w przyziemiu wieży

• Dobromil (okręg Stary Sambor, obwód Lwów, ): w murze kościoła Przemienienia Pańskiego umieszczono ceglaną kapliczkę, która stanowi bok bramki wejściowej. Wewnątrz stara drewniana polichromowana figura JN o cechach barokowych, z krzyżem i w kontrapoście, dobrej klasy i w dobrym stanie (zobacz zdjęcie 1 >>) (zobacz zdjęcie 2 >>)

• Laszki Murowane (Łaszki Murowane, Муроване, okręg Stary Sambor, obwód Lwów, Ziemia Przemyska, woj. ruskie): w dawnym kościele parafialnym, dziś cerkwi,  jest figura Jana N. z palmą i w birecie

• - Sąsiadowice (Сусідовичі, okręg Stary Sambor, obwód Lwów, Ziemia Przemyska, woj. ruskie): w tutejszym klasztorze karmelitów był ołtarz św. Jana Nepomucena, który spalił się - o ironio - 21 maja 1918, czyli w dzień św. Jana

• Stara Sól (Стара Сіль, okręg Stary Sambor, obwód Lwów, Ziemia Przemyska, woj. ruskie): w kościele parafialnym zachowała się drewniana bezgłowa i bezręka figura Jana N. o cechach barokowych, zdradzająca dużą klasę rzeźbiarza

• Pieniaki : w tej miejscowości na południe od Brodów, przy ulicy niedaleko kościoła jest XVIII-wieczna figura Jana N. ustawiona na dwukondygnacyjnym postumencie z rokokowym ornamentem

• Dobrostany: w przysiółku Białogóra, przed kościołem, znajduje się figura JN na wysokim cokole. Rąkowski podaje, że pochodzi z wieku XVII, ale tym razem nie ulegam jego autorytetowi

• Ostróg (pow. Równe): w tutejszej farze w 1749 roku staraniem proboszcza Stanisława Tomaszewskiego (1735-1751) rozpoczęto murowanie kaplicy pw. św. Jana Nepomucena. Fundatorem był książę Stanisław Jabłonowski (wg innego źródła Anna Jabłonowska). Budowę kaplicy ukończył ks. Józef Jan Gołuchowski (1751-1772) w 1753 roku; koszty tym razem pokrył starosta czehryński książę Jan Kajetan Jabłonowski. W roku następnym księżna Tekla Jabłonowska ofiarowała relikwie św. Jana Nepomucena (>>) i św. Tekli.  W 1794 roku ukończony został w tej kaplicy ołtarz św. Jana Nepomucena oraz sprawiony obraz tego świętego (uwaga: należy sprawdzić co z tego zostało do dzisiaj, co zniszczono, a co  wyjechało np. do Wrocławia)

• Łopatyn (pow. Radziechów): na środku rynku stoi od niepamiętnych lat kapliczka św. Jana Nepomucena (nad: J.D.)

• Przechody (Czarny Las) (archid. Lwów, dek. Czortków, par. Czortkow): jest tu kaplica św. Jana Nepomucena przerobiona w 2002 roku ze starej cysterny (!!!). W ołtarzu umieszczono współczesny obraz JN. We wsi mieszkają potomkowie imigrantów oraz osób wydalonych z Polski podczas operacji Wisła. (zobacz artykuł źródłowy >> oraz reportaż i wywiad z księdzem >>) (nad: W.M.)

• ¿ Kropiwna Niżna (pow. Hajsyń, woj. bracławskie): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom IV) była tu, za domem pocztowym przy trakcie statua św. Jana Nepomucena (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• Złoczów: w sąsiedztwie cerkwi Zmartwychwstania (dawnego kościoła) stoi kamienna rzeźba Jana N. z przełomu XVIII i XIX wieku

• Sasów (Sassów, Сасів, pow. Złoczów): w kościele pw. Narodzenia św. Jana Chrzciciela zachowała się kamienna głowa Jana N. - sam posąg został rozbity przez komunistów (nad: W.M.)

• Podkamień (Підкамінь, rej. Brody, obw. Lwów): na terenie zespołu klasztornego dominikanów, na terenie dawnego cmentarza, jest kaplica Jana N. z 1772 roku zbudowana przez ojca Dominika Terleckiego na planie kwadratu, z wieloboczną kopułą z latarnią. W podziemiu znajduje się kostnica o planie krzyża nakryta kolebkami. W narożach dachu kamienne wazy, portal wejściowy z półkolistym naczółkiem, po bokach półkoliście zamknięte nisze. Po dewastacjach (splądrowana w 1920 roku przez krasnoarmiejców krypta z trumnami) i okresie opuszczenia wyremontowano ja na początku XXI wieku i powiększono o prostokątną część ołtarzową

• nieustalone miejsce na Ukrainie, we lwowskiem: kamienny bielony Jan na cokole, w rękach pomalowany na brązowo krzyż (zobacz zdjęcie 1 >>) (zobacz zdjęcie 2 >>)

• Usznia: we wsi uchowały się cudem dwie stare kapliczki, w tym drewniana XVIII-wieczna z figurą JN

• Bojany (dekanat Czerniowce): kościół p.w. św. Jana Nepomucena, 1884, wewnątrz być może obraz JN

• Zabruczańskie: kościół pod wezwaniem Jana N.

• Użhorod (Ужгород) (Zakarpacie): u stóp góry Kalwarii w Wielkanoc 2011 roku odsłonięto nową figurę Jana N.! Figura jest spora, polichromowana, ma wszelkie atrybuty i ustawiono ja na cokole z odpowiednimi tablicami informacyjnymi. Nad rzeźbą, na metalowych kolumienkach wznosi się ażurowa kopuła. W uroczystości poświęcenia w dniu 16 maja 2011 wzięli udział duchowni, władze miasta i dyplomaci, w tym z Republiki Czeskiej. Specjalnie na tę uroczystość podkarpaccy mistrzowie wykonali ceramiczne pamiątkowe reliefy. Nic nie wiem o ewentualnym poprzedniku tego Jana (nad: W.M.)

• Mokra Niemiecka (Komsomolsk) (Zakarpacie): jest tu kościół p.w. św. Jana Nepomucena

• Mokra Niemiecka (Komsomolsk) (Zakarpacie): przy wjeździe do wsi jest okazała tablica z nazwą wsi w językach ukraińskim i niemieckim, a napisy te rozdziela współczesna kapliczka z polichromowanym Janem N. na murowanym cokole. Jan ma aureole, z której zgubił jedną gwiazdę (nad: W.M.)

• Rachów (Rachiw, Рахів, Zakarpacie): kościół p.w. św. Jana Nepomucena. W ołtarzu głównym obraz nepomucki

• Wyłok (Вилок, Zakarpacie): kaplica p.w. św. Jana Nepomucena

• Tarasówka (Тарасівка, obw. Winnica): kaplica p.w. św. Jana Nepomucena

• Zawalijki (Завалійки, obw. Chmielnickij-Płoskirów, diec. Łuck, Wołyń): kościół p.w. św. Jana Nepomucena

• Gajsyn (Hajsyn, Гайсин, obw. Winnica): kościół p.w. św. Jana Nepomucena, po 1914 - nie jest jeszcze notowany w "Słowniku geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich"

• Machnówka (Komsomolsk, pow. Berdyczów, obw. Winnica): kościół p.w. św. Jana Nepomucena fundacji Prota Potockiego, wojewody kijowskiego z roku 1794. W ołtarzu głównym znajdował się niegdyś obraz Jana N. pędzla Smuglewicza (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• ¿ Mytnik Wielki (Mytyniec, gm. Chmielnik, pow. Lityn): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom VI) była tu statua Jana N. usytuowana pośrodku stawu (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• ¿ Smorze Górne (Dolnówka, Долинівка, Felizienthal, gm. Skola, pow. Stryj): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom X) był tu drewniany kościół pod wezwaniem Jana N. z roku 1861 (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• ¿ Stanisławów (Iwano-Frankowsk, gm. i pow. Stanisławów): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom XI) był kamienny posąg Jana N. z roku 1742 (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• ¿ Tetyjów (Тетіїв, rejon Tetyjów, obwód Kijów): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom XII) przed głównymi drzwiami kościoła był kamienny posąg Jana N. z granitu (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• ¿ Wołodarka (Володарка, rejon Wołodarka, obwód Kijów): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom X), w tutejszym kościele był obraz św. Jana Nepomucena (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• Dubno (dekanat i obw. Równe): murowany kościół farny pod wezwaniem Jana N. wybudowany przez ks. Osińskiego w roku 1830 kosztem parafian, biedny i zaniedbany. Wewnątrz niepozorny obraz JN. Pierwszy kościół drewniany p.w. Św. Jana Nepomucena spłonął wraz z archiwum parafialnym w 1811 roku

• Skwira (Skwyra, Сквира, dekanat Kijów): parafia pod wezwaniem JN. Według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom X), w tutejszym kościele fundowanym przez księżną Radziwiłłową w roku 1865, w bocznym ołtarzu, był (jest?) obraz Jana N. malowany przez Leonarda Straszyńskiego

• ¿ Holcza (Гільча, pow. Ostróg): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom III) była tu grota z cudownym źródłem, gdzie w końcu XVIII wieku podczaszy wołyński Ignacy Podhorodecki ustawił statuę Jana N. przeniesioną z pobocza drogi Holcza-Mizocz (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• -/¿ Zasław (Ізяслав, Заслав, pow. Zasław, obw. Chmielnickij-Płoskirów, diec. Łuck, Wołyń): w tutejszym kościele bernardynów św. Michała, jak przy wielu innych kościołach bernardynów w Polsce, działało Bractwo św. Jana Nepomucena (>>) założone w XVIII wieku. Musiał być tu co najmniej jeden wizerunek Jana N. Nie wiem, czy cokolwiek (i gdzie) z wyposażenia świątyni się zachowało - dziś jest tam więzienie

• Mizocz (Мізоч, pow. Ostróg/Dubno, obw. Równe, diec. Łuck, Wołyń): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" jest tu kościół pod wezwaniem Jana N., ufundowany w 1795 roku przez gen. Krzysztofa Dunin-Karwickjego a wykończony przez jego syna Kazimierza po 1830

• Żytomierz (Житомир): część polskiego cmentarza założonego w 1800 roku nazywany jest "kwaterą św. Jana Nepomucena", inne kwatery są pod opieką innych świętych

• Puliny (Pauliny, Pułyny, Czartolesy, Czerwonoarmijsk, Червоноармійськ, dekanat Baranówka, diec. Łuck, pow. Żytomierz, Wołyń): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom IX) był tu kościół pod wezwaniem Jana N. wzniesiony przez ks. prałata Janowskiego w roku 1796. Na fotografii znalezionej w sieci widać drewniany biały trzynawowy budynek z dwiema wieżami w fasadzie i półokrągłymi oknami, ale nie mam pewności że to ten właściwy zabytek. Inne zapisy - a panuje w nich niezły bałagan ze względu na mnogość używanych nazw - mówią o nadal czynnej parafii pod wezwaniem Jana N. Można więc przypuszczać, że i kościół istnieje, i znajdziemy w nim co najmniej jeden wizerunek JN (uwaga: sprawdzić stan obecny)

Rysunki ołówkiem podmalowane akwarelą autorstwa Napoleona Ordy (1807-1883). Ich opisy pochodzą z   "Katalogu rysunków architektonicznych ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie ", PWN W-wa 1975. (nad: M.K.)

• Białołówka: ruiny zamku Koreckich i kościół parafialny p. w. św. Jana Nepomucena. Widok od strony rzeki. Na wysokim brzegu pozostałości murów obronnych z czworokątną basztą zwieńczoną krenelażem. W obrębie murów kościół z kolumnadą i trójkątnym przyczółkiem w fasadzie, z lewej dwuarkadowa dzwonnica. Kościół fundowany przez Marię Radziwiłłową w roku 1777, restaurowany w 1813 przez Piotra Franciszka Potockiego (być może dopiero wtedy zyskał wezwanie JN) oraz w roku 1870

• Sieniawa Stara (Стара Синява, dawniej Syniawa, obw. Chmielnickij, Podole): widok ogólny od strony rzeki Ikwy (Ikawy) z kościołem parafialnym p.w. św. Jana Nepomucena fundowany na miejscu starszego przez x. Annę Radziwiłłową. Kościół dwuwieżowy, w narożniku ogrodzenia cmentarz kościelny, czworoboczna dzwonnica. W głębi cerkiew z kopułą. 1871-73 (1884)

• Sieniawa Stara (Podole): jest tu również mieszcząca się w w domu prywatnym kaplica p.w. Jana N.

• Lubar (Liubar, Любар, pow. Żytomierz, Wołyń): kościół podominikański z XVII wieku, rekonsekrowany przez bpa J. Załuskiego p.w. św. Michała i Jana Nepomucena w roku 1765, zamknięty od lat 30. do 90. XX wieku, obecnie pod wezwaniem śśw. Michała i Dominika. Przedstawiam rysunek Napoleona Ordy - kościół parafialny podominikański p.w. śś. Michała i Jana Nepomucena oraz klasztor, fundowane w roku 1765 przez x. Franciszka Lubomirskiego. Widok od strony rzeki Słucz. Datowanie rysunku: 1862 - 1876

• Zbaraż (Wołyń): Jan N. stoi w alejce wiodącej do kościoła pod wezwaniem św. Antoniego, przy mostku nad rzeką Horyń. Niestety miejscowy proboszcz urzędujący w Zbarażu od 2000r. nie zna historii Nepomuka, miejscowych Polaków nie miałam możliwości spytać, a Ci z którymi mogłam rozmawiać bali się mówić po polsku ((((. Widać, że o kapliczkę dbają, choćby po kwiatach - rzadkość na Ukrainie (nad: ElaW). Ja odwiedziłem to miejsce w czerwcu 2008 i widziałem miły tutejszy zwyczaj - przy Janie przystanęła na chwilę dziewczynka i przeżegnała się trzykrotnie, po prawosławnemu. Przy Janie N. schizma nie obowiązuje

• ¿ Zbaraż (Wołyń): Nepomuk musi być od dawna lubiany w Zbarażu, gdyż na fasadzie kościoła po lewej stronie stoi jego figura, obok figury patrona kościoła (nad: ElaW). Ja odwiedziłem to miejsce w czerwcu 2008 i zgłaszam wątpliwości - na zbliżeniach figura nie wygląda na Jana N., a to z powodu sznura zakonnego widocznego na szacie (uwaga: sprawdzić w źródłach)

• Zbaraż (Wołyń): figurka św. Jana Nepomucena znajduje się we wnęce jednego z kamiennych nagrobków na dużym, pięknym, choć mocno zaniedbanym cmentarzu rzymsko-katolickim, na którym dominują zniszczone stare polskie groby. Trudno ustalić na czyim nagrobku we wnęce znajduje się postać Jana, gdyż nagrobek ten jest zniszczony. Nagrobny pomnik składa się z postumentu i ustawionej na nim kobiecej figury bez głowy. Postument jest kwadratowy, a w jego wnęce znajduje się płaskorzeźba Nepomuka. Figura ma uszkodzony nos, a oprócz tego nosi ślady działania wiatru i deszczu. Święty w obu dłoniach trzyma krzyż. Poniżej jego stóp znajduje się zatarty już napis, w którego treści można jednak odczytać słowo "St. Jan"  (nad: I.M.)

• Zbaraż (Wołyń): na tym samym cmentarzu (zobacz wyżej) odnaleźć można kolejnego Jana Nepomucen w formie płaskorzeźbionego wizerunku we wnęce nagrobka Jana Ournika z roku 1893 (nad: I.M.)

• Hołoby (Wołyń): stały tu od roku 1711 cztery figury świętych. Jedna z nich zniszczona została przez Niemców w roku 1916. Zdjęcie wykonane w 1917 roku przedstawia  główną ulicę z tymi właśnie rzeźbami. Ta po prawej stronie to najprawdopodobniej Nepomuk. Na zdjęciu z 1998 roku widać, że z czterech figur została tylko ta jedna. (nad: M.K.)

Dawne województwo podolskie

zobacz na mapie google >>

• Kamieniec Podolski (Podole, ): przy katedrze i gmachu seminarium duchownego jest brama triumfalna (zwana bramką katedralną) z pomnikiem św. Jana Nepomucena z połowy XVIII wieku. kazał ją wznieść biskup kamieniecki Adam Krasiński z okazji przyjazdu króla Stanisława Augusta, który podążał na nieszczęsne spotkanie z carycą Katarzyną w Kaniowie. SAR zobaczył tę budowle 11 listopada 1781 roku. Biskup zarządził budowę takiej dekoracji mimo, że jeszcze chwilę wcześniej był adwersarzem króla. Na fryzie bramy od strony ulicy Tatarskiej widnieje napis:

  
  

  Hic intrabat Stanislaus AugustUs Rex die XI 9-bris 1781 anno

  
   

• Kamieniec Podolski (Podole): w katedrze, na boku barokowej ambony, zobaczyć można płaskorzeźbiony wizerunek Jana N.

• Kamieniec Podolski (Podole): w katedrze, w zwieńczeniu baldachimu tronu biskupiego ustawionego w prezbiterium umieszczono figurę, która z pewnym wahaniem kwalifikuje jako JN (uwaga: sprawdzić w źródłach)

• ¿ Kamieniec Podolski (Podole): kościół - dziś cerkiew unicką - stojący w narożniku rynku ormiańskiego, przy trasie do zamku, wieńczą rzeźby, w tym jedna o cechach nepomuckich. Jest to popiersie, nieco zniszczone i umieszczone na tyle wysoko, że nie ma pewności co do identyfikacji obiektu

• ¿ Kamieniec Podolski (Podole): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom III) w katedrze, w bocznym ołtarzu, był obraz przedstawiający Jana N. autorstwa trynitarza ks. Józefa Prantla (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• ¿ Zamiechów (gm. Pilipkowce, okr. Wierzbowiec, woj. Kamieniec, Podole): kościół pod wezwaniem św. Jana Nepomucena wzniesiony w 1808 roku na miejscu starszego drewnianego z 1743 roku, fundacja tutejszego plebana Ławskiego

• Buczacz (Podole): przy rogatkach miasta Mikołaj Bazyli Potocki (1706? - 1782) ufundował w roku 1750 niezwykłej urody pomnik JN, najprawdopodobniej według koncepcji architekta B. Meretyna, a wykonany przez słynnego Jana Jerzego Pinzla. Zniszczony został w roku 1947, zachował się tylko majestatyczny ogromny cokół. Na nim inskrypcja:
   

  Patronie dobrej sławy kompanie podróżnych Broń tego miasta i mnie od przypadków różnych

  
  Pierwszego czerwca 2008 roku odbyła się uroczystość poświęcenia odbudowanego w roku poprzednim posągu JN. Zrobiono to zgodnie z zasadami sztuki, zachowując wszystkie szczegóły, a na uroczystości był i ksiądz katolicki i pop

• Buczacz (Podole): w kościele parafialnym Wniebowzięcia NMP, w zwieńczeniu ołtarza św. Tadeusza (Mikołaja), umieszczono białą (stiukową?) rzeźbę Jana Nepomucena

• Korościatyn (Krynica, pow. Buczacz): znajdowała się tu kaplica pw. św. Jana Nepomucena

• - Huta Szklana pod Komarówką: znajdowała się tu kaplica pw. św. Jana Nepomucena (uwaga: jest możliwe, że jest to ten sam obiekt co powyżej)

• ¿ Markowa (pow. Podhajce, Podole): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom VI) był tu drewniany kościół pod wezwaniem Jana N. (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• ¿ / - Kupin (Podole, pow. Kamieniec): na początku XX wieku na tutejszym cmentarzu katolickim stała drewniana kapliczka JN, przeniesiona tu wcześniej z pobocza drogi po zniesieniu Unii. Znam ją z fotografii zamieszczonej w książce Z. Glogera "Budownictwo drzewne i wyroby z drzewa w dawnej Polsce. T. 2". Zapewne nie ma jej już od dawna (uwaga: sprawdzić!)

• ¿ Olchowiec / Kuźmińczyk (gm. Olchowiec, par. Kutkowce, pow. Kamieniec, Podole): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom V) w Kuźmińczyku była statua Jana N. z końca XVIII wieku fundacji Potockich, z ich herbem na cokole, przeniesiona do lasu w Olchowcu w ramach represji w roku 1863 (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• Śniatyń: na miejscowym cmentarzu była kapliczka Jana N., przy której pochowano związaną z Janem N. siostrę Marię Wiecką (zobacz wpis dotyczący Nowego Wieca na Pomorzu >>). Jej proces beatyfikacyjny jest w toku. Nie wiem, czy kapliczka nadal istnieje

• Nowe Sioło: jakimś cudem zachowała się tu kapliczka z kamienna polichromowaną figurą Jana N., niezłej klasy, zapewne fundacji właścicieli majątku

• Tarnoruda (dek. Tarnopol): przed kościołem parafialnym św. Stanisława znajduje się barokowa kamienna figura Jana Nepomucena, którego miejscowi mieszkańcy uważają za św. Antoniego (nad: W.M.)

• Toustoług (Товстолуг, dek. Tarnopol): na kanelowanej kolumnie umieszczono barokowy posąg Jana N., który szczęśliwie zachował się do dzisiaj, choć utracił obie ręce i krucyfiks z palmą. Bardzo piękny obiekt, na cokole polskie i łacińskie inskrypcje fundacyjne oraz kartusz herbowy (nad: W.M.)

• Sidorów (dek. Czortkow): przed kościołem parafialnym  Zwiastowania NMP znajduje się kaplica z kamienną figurą Jana Nepomucena (nad: W.M.)

• Tadani: w pięknym drewnianym kościele jest mocno zniszczony fresk przedstawiający Jana N. z 1830 roku (ew. 1838 lub 39). Jana przedstawiono w owalu, z krzyżem i w czapce, a pod nim łaciński napis, w którego można dziś odczytać słowa S. Ionannes Nepomucenus / Bone fama singularis patronus / 193. Całość uzupełnia ciekawy znak solarny, których zresztą w kościele jest więcej (nad: W.M.)

• Bełz: przy torach kolejowych jest tu kaplica z figurą św. Jana z XVIII wieku, barokowa, obecnie zdewastowana

• Turka (Karpaty, ): w tej wsi położonej na wschód od Ustrzyk Dolnych, przy drewnianej unickiej cerkwi św. Mikołaja z roku 1739 stoi zaszklona drewniana kapliczka, a w niej figura najprawdopodobniej JN. Obok MB (nad: W.M.)

• Iogannestal (Іоганнесталь, pow. Odessa): zapis o kościele p.w. św. Jana Nepomucena

^

• - Tarnów (gm. i pow. Tarnów): aż do Tarnowa (Muzeum Diecezjalne, obiekt nr 15) trafił Jan na szkle malowany. Pochodzi z Ukrainy, z Pokucia Wschodniego

^

Białoruś (23 + 15)

dawne województwa:
brzesko-litewskie (mała część): powiaty brzeski (część) i piński
trockie (mała część): powiat grodzieński
mińskie, powiaty: miński, mozyrski, rzeczycki
nowogródzkie, powiaty: nowogródzki, wołkowyski, słonimski, Księstwo Słuckie
witebskie (część): Ziemia Orszańska
ruskie (część): Ziemia Chełmska (mała część)
 

• Grodno / Łunna: w zbiorach Muzeum Historii Religii w Grodnie eksponowany jest obraz przedstawiający apoteozę Jana N. pochodzący z kościoła w Łunnej na grodzieńszczyźnie. U stóp umieszczonego na obłoku Jana, zatopionego w modlitwie i wieńczonego laurem przez aniołka umieszczono postacie papieża i króla adorujących świętego (nad: M.K.-S.)

• Grodno : w pojezuickiej bazylice katedralnej św. Franciszka Ksawerego, w górnej części ołtarza św. Jozefa, jest owalny obraz JN (nad: W.M.)

• Grodno : w tej samej pojezuickiej bazylice katedralnej św. Franciszka Ksawerego podobno mała figurka JN ma wieńczyć ołtarz św. Trójcy (uwaga: należy potwierdzić tę informację) (nad: W.M.)

• Grodno : w pobernardyńskim kościele Znalezienia Krzyża Świętego trzeci z lewych bocznych ołtarzy dedykowany jest JN. Jest w nim sporych rozmiarów obraz Jana N. (nad: W.M.)

• Ejsymonty Wielkie (Ejsmonty, Eysmonty, Вялікія Эйсманты, diec. Grodno, dek. Wielka Brzostowica): jest tu kościół pod wezwaniem Imienia NMP i Św. Jana Nepomucena z roku 1849, a w nim zapewne jakiś wizerunek JN (nad: W.M.)

• Zdzięcioł (Diatlowo) (diec. Grodno, dek. Zdzięcioł): jest tu kościół parafialny Wniebowzięcia NMP (z 1646 roku), w jego prawej nawie przyścienny ołtarz Jana Nepomucena z obrazem w pozłacanej sukience,  zapewne XVIII-wieczny (nad: W.M.)

• Kaszubince (diec. Grodno, dek. Grodno-Wschód): w kościele parafialnym Niepokalanego Poczęcia NMP (z 1773 roku) na konfesjonale umieszczono drewnianą polichromowaną figurę Jana Nepomucena (nad: W.M.)

• Makarowce (diec. Grodno, dek. Brzostowica): drewniana polichromowana figura Jana Nepomucena ustawiona we wnęce bramy prowadzącej na teren przykościelny kościoła parafialnego Znalezienia Krzyża Świętego (z 1795 roku) (nad: W.M.)

• Żodziszki (diec. Grodno, dek. Smorgon): w kościele parafialnym  Św. Trojcy (z 1612 roku), we wnęce lewej ściany ustawiona jest mała figurka Jana Nepomucena (nad: W.M.)

• ¿ Naliboki (obwód Mińsk, ): cytat z głośnej książki "Odwet. Prawdziwa historia braci Bielskich"  Piotra Głuchowskiego i Marcina Kowalskiego dotyczący wydarzeń z września 1939 roku: "Pierwszy czyn komsomolców to przewrócenie figury św. Jana Nepomucena nad brzegiem przykościelnego stawu". Nie wiem nic o dalszych losach tego Jana

• - Nowogródek (Навагрудак, obwód Grodno): na cmentarzu koło fary w początku wieku XIX jeszcze stała drewniana figura Jana Nepomucena (uwaga: sprawdzić stan obecny i magazyny kościoła)

• Iszczołna (region: Szczuczyn, obwód: Grodno): w kościele parafialnym, w zwieńczeniu prawego ołtarza bocznego jest wysokiej klasy rokokowa stiukowa rzeźba Jana N. adorującego krzyż, klęczącego na obłoku, w aureoli. Wykonana w roku 1761 przez nieznanego autora pochodzącego z południowych Niemiec. Badacze wskazują na podobieństwa do rzeźby Ignaza Lengelahera z lat 30. XVIII wieku przechowywanej dziś w Morawskiej Galerii w Brnie (Czechy >>) - złączone dwa palce dłoni, sposób trzymania krucyfiksu, krój szat. Wskazuje się też na wpływ braci Assam. (nad: W.M.)

• Wasiliszki (Васілішкі, region: Szczuczyn, obwód: Grodno): w kościele dominikanów Jana Chrzciciela, za caratu przebudowanego na cerkiew, przy ołtarzu prawej nawy zachowała się drewniana rzeźba Jana N. z roku 1769 (nad: W.M.)

• - Woronów (Воранава, Woronowo, Woranawa, region: Woronowo, obwód: Grodno): w kościele do wojny ołtarz główny zdobiła drewniana złocona figura Jana N., odnowiona wraz z ołtarzem w roku 1936

• Wawiórka (Wiewiórka, Вавёрка, region: Lida, obwód: Grodno): w kościele jest ubrany w srebrną koszulkę obraz Jana N. dzierżącego palmę i krzyż. W tle rozmieszczono pięć srebrnych gwiazd. Obraz ma cechy późnobarokowe, lecz najprawdopodobniej namalowano go dopiero w roku 1840. Nie ma wielkiej klasy i nosi ślady przemalowań. Sukienka ufundowana została przed rokiem 1796 i przykrywała starszy, nieistniejący obraz (zobacz niżej), lecz jest, jak mówi raport z wizytacji, "srebra mizernego"

• - Wawiórka (Wiewiórka, Вавёрка, region: Lida, obwód: Grodno): przy kościele istniało założone w roku 1760 i aprobowane przez biskupa Antoniego Zółkowskiego Bractwo św. Jana Nepomucena. W związku z założeniem Bractwa ufundowano w tym samym roku obraz Jana N. w towarzystwie śśw. Piotra i Pawła. Nad głowa Jana widniał promienisty Język i inskrypcja "Sacra lingua s Joannis Nepomuceni". Na dole druga inskrypcja "Patronus periclitantium". Pamiątką po nim jest srebrna koszulka "srebra mizernego" zdobiąca dziś późniejszy obraz Jana N. dzierżącego palmę i krzyż (zobacz wyżej)

• - Waszkiewicze (obwód: Grodno): na cmentarzu stoi, wyremontowana nawet w roku 2000, trójkondygnacyjna późnobarokowa kapliczka murowana mieszcząca niegdyś figurę Jana N.

• Bielica (region: Lida, obwód: Grodno,): w trójkątnym szczycie drewniana XIX-wiecznej kaplicy cmentarnej św. Jerzego, pełniącej funkcję kościoła parafialnego, znajduje się wnęka, w niej zachowała się barokowa drewniana polichromowana rzeźba Jana N. w aureoli o dużych gwiazdach, w silnym kontrapoście (nad: M.W.)

• - Bielica (region: Lida, obwód: Grodno): brama wiodąca na teren należący o nieistniejącego już kościoła ozdobiona była figurą Jana N. (uwaga: jest możliwe, że ta właśnie rzeźba trafiła do wnęki w fasadzie kaplicy cmentarnej, zobacz wyżej)

• - Jelna (obwód: Grodno): za kościołem parafialnym stał niegdyś "słup czworogranno murowany", czyli kapliczka z trzema otworami, a w jednym z nich była drewniana figura Jana N.

• Pińsk: w płytkiej wnęce przy bocznym ołtarzu w lewej nawie w katedrze w Pińsku stoi ładna, barokowa, drewniana i polichromowana figura Jana N. (nad: S.Ł)

• Nieśwież: barokowa wapienna figura Jana Nepomucena z XVIII wieku, a raczej to, co z niej zostało. Fundowała ją po połowie XIX wieku Maria z Castellanów Radziwiłłowa, zapalona odnowicielka Nieświeża, która sprowadziła figurę z nieznanego miejsca, być może z Dolnego Śląska >>. Stoi przed bramą na groblę wiodącą do zamku, na nieproporcjonalnie dużym czworościennym cokole. W roku 1918 jakiś czekista odrąbał rzeźbie głowę i wrzucił do stawu. Została ona rok później dołączona za pomocą metalowego pręta. Niestety, w 1939 roku Sowieci znowu uszkodzili figurę strącając ją z cokołu, a głowa znowu odpadła. Cokół później rozebrano, a rzeźbę w kawałkach ukrył w dzwonnicy kościoła Bożego Ciała tutejszy proboszcz Grzegorz Kołosowski. Wymagała ona gruntownej i specjalistycznej rekonstrukcji. Zobacz tekst J. Komorowskiego na jej temat (Spotkania z Zabytkami 10/2000 >>), a udało się tego dokonać w roku 2003. Figurę odrestaurowano i ustawiono na nowym cokole na dziedzińcu przy kościele farnym Bożego Ciała, z okazji 410 rocznicy jego powstania

• Kimieliszki (diec. Grodno, dek. Ostrowiec): jedna z figur w barokowym ołtarzu głównym kościoła parafialnego Nawiedzenia NMP to Jan Nepomucen (nad: W.M.)

• Ostrowiec (rej. Grodzienski), kościół śśw. Kosmy i Damiana. W prawym ołtarzu wisi duży rokokowy obraz nepomucki, w szacie metalowej (nad: W.M.)

• Przyłuki (woj. mińskie, Białoruś): w parku dworskim trójkondygnacyjna kapliczka o wysokości 5-6 m, o bardzo grubych murach. W środkowej sarkofagowej drewniana figura Jana N. z XVIII wieku, w birecie i z krzyżem w ręku, ze śladami polichromii, mocno zniszczona. Jan zwrócony był twarzą ku gościńcowi i miejscu po cerkwi unickiej. Na górze kanelowana kolumna. Zdjęcie dostrzegłem w "Dziejach rezydencji na dawnych kresach wschodnich RP" Romana Aftanazego, t. I. Nie wiem. czy obiekt jeszcze istnieje i czy w środku jest rzeźba. O kapliczce tej pisała w swych wspomnieniach Maria Czapska. Obiekt pochodzi z czasów przed objęciem majątku przez jej rodzinę. Był zwyczaj codziennego dzwonienia na Anioł Pański dzwonem zawieszonym w najwyższej kondygnacji kapliczki Zobacz tekst na jego temat (Spotkania z Zabytkami 10/2000)

• Radoszkowicze (diec. Mińsko-Mohylewska, dek. Wilejka): na cmentarzu parafialnym znajduje się kaplica pogrzebowa pod wezwaniem Jana Nepomucena. Bardzo długo była w stanie ruiny, odbudowano ją zdaje się w roku 2010 (nad: M.W.)

• ¿ Radoszkowice: w bocznym ołtarzu tutejszego kościoła był niegdyś ołtarz z obrazem Jana Nepomucena. Nie wiem nic o jego losach po roku 1830

• ¿ Kopyl: w bocznym ołtarzu tutejszego kościoła był niegdyś obraz na desce z wizerunkiem Jana Nepomucena. Nie wiem nic o jego losach po roku 1830

• ¿ Mozyr: w parafialnym kościele Wniebowzięcia Panny Maryi w bocznym ołtarzu był niegdyś obraz Jana Nepomucena. Nie wiem nic o jego losach po roku 1830

• ¿ Miory: w drewnianym kościele w bocznym ołtarzu był niegdyś obraz Jana Nepomucena. Nie wiem nic o losach jego i kościoła po roku 1830

• ¿ Słuck: w farze, przy głównym ołtarzu była niegdyś drewniana figura Jana Nepomucena. Nie wiem nic o jej losach po roku 1830

• Komaje (diec. i obwód Witebsk, dek. Postawy): jest tu obronny kościół św. Jana Chrzciciela z 1606 roku. W lewym ołtarzu jest obraz świętego przypominającego św. Jana Nepomucena (uwaga: należy zbadać na miejscu, w literaturze lub na lepszym zdjęciu) (nad: W.M.)

• Radoszkowicze (rejon Molodeczno, obwód Mińsk): kaplica cmentarna pw Jana N. z połowy XIX wieku, przez lata pozostająca w stanie ruiny, obecnie remontowana (nad: W.M.)

• Krzywicze (diec. Mińsko-Mohylewska, dek. Wilejka): w tutejszym kościele jest duży obraz św. Jana N., prawdopodobnie z końca XVIII wieku (nad: M.W.)

• ¿ Wysokie Litewskie (obwód Brześć): według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Tom XIV) w roku 1763 na przedmieściu zwanym Mariampolem (Jampol, Janpol) rozpoczęto budowę szpitala z kościołem, pod wezwaniem Jana N. z fundacji x. Sapiehy. Budowę jednak zaniechano i przeniesiono w inne miejsce. Ukończono ją w roku 1785 i oddano bonifratrom (uwaga: sprawdzić stan obecny)

• Czarnawczyce (obwód Brześć): w kościele św. Trójcy znajduje się dobrej klasy barokowy obraz nepomucki z XVIII wieku przedstawiający Jana na chmurach z aniołami, na tle mostu. Ciekawy jest fakt umieszczenia złoconej korony na głowie Jana! (nad: W.M.)

• ¿ Wielkie Podlesie (rej. Lachowicze, obw. Brześć): do końca lat 1970 w miejscowej drewnianej prawosławnej cerkwi Ducha Świętego, dawnej unickiej, przechowywana była figura Jana Nepomucena. Drewniana, w stylu ludowym, z biretem zbliżonym do kłobuka i dwoma palcami w geście błogosławieństwa (?). Niestety, obecnie jej los nie jest znany (nad: W.M.)

• ¿ Wysokie Litewskie (Высокае, obwód Brześć): wybudowany w roku 1764 szpital pw. Św. Jana Nepomucena, przebudowany dla bonifratrów w 1773, potem oczywiście ześwietczony. Nie wiem czy jeszcze istnieje

zobacz obiekty z części dawnego województwa brzesko-litewskiego w dzisiejszych granicach RP (>>)

W serialu "Boża Podszewka" (odcinek 9) jest scena czuwania przy zwłokach starego Jurewicza, gdzie płaczki intonują pieśń "Witaj Janie z Bolesławem, masz się stawić przed Wacławem...". Akcja dzieje się w okolicach Lidy w roku 1929. To rzadka wiadomość o zastosowaniu kultu JN do ceremonii funeralnych

Ciekawym obiektem jest pochodzący z kościoła jezuitów w Połocku obraz Jana Nepomucena z roku 1765, zapewne autorstwa Szymona Czechowicza, pozyskany 1856 przez bpa Beniamina Szymańskiego do kościoła pokatedralnego św. Trójcy w Janowie Podlaskim (gm. Janów Podlaski, pow. Biała Podlaska, woj. lubelskie, dawniej brzesko-litewskie, ). Święty adoruje krzyż, klęczy przed ołtarzem, na którego mensie rozłożona jest księga, a przed nią położony biret. Jan w prawej ręce trzyma gorejący język. U stóp Jana stoi globus-astrolabium sferyczne, tajemniczy przedmiot którego symbolika jest wciąż niejasna (porównaj Ostrożany, Czerwińsk, Łomża, Siedlec, Szczuczyn, Czudec, Tarnowskie Góry i inne)

^

Trzy znane mi Jany Moskiewskie, dopisuję do Nepomuków Kresowych wyłącznie z powodów geograficznych

• Sankt Petersburg: w Ermitażu przechowywany jest obraz nepomucki o wymiarach 63 × 37cm, namalowany olejno na płótnie przez Paula Trogera w roku 1748. Jest to szkic do malowidła dla Neuklosterkirche w wiedeńskim Neustadt (Austria >>)

• - Sankt Petersburg: kościele św. Katarzyny, w kaplicy Zwiastowania NMP, we wnęce na zdjęciu z roku 1930  widać figurę Jana N. Dzisiaj wnęka jest pusta (nad: W.M.)

• - Moskwa: w kościele parafialnym św. Ludwika do końca lat 90-tych XX wieku, na ścianie prezbiterium znajdował się XIX-wieczny obraz przedstawiający Jana Nepomucena w otoczeniu aniołów. Obraz był bardzo pociemniały i trudno było rozpoznać postać. Po dosyć barbarzyńskiej "renowacji" (zdemontowano i zniszczono m.in. jeden z ołtarzy bocznych, ambonę, większość obrazów z prezbiterium i bocznych ścian kościoła, balaski, wyrzucono marmurowe wota z ołtarza NMP, etc.) obraz ten zniknął. Niedawno jeden ze starszych parafian, Michail Wolfkowicz, znalazł jego fotografię z roku 1982 w swoim archiwum. Ostatnio krążą pogłoski, ze pod koniec roku 2009 kilka obrazów po renowacji wróci z powrotem do kościoła - jest nadzieja, że dotyczyć to będzie również św. Jana N. (nad: W.M.)

Inne (nie wliczone do katalogu)

• Moskwa: w czerwcu 2010 na ulicach miasta zawisła reklama firmy handlującej klimatyzatory, w której wykorzystano wizerunek Nepomuka stojącego na moście w Brugii (Belgia >>) (nad: W.M.)

<<   wstecz | dalej >>