Spotkania z
Zabytkami - grudzień 1997
 |
Wstępniak tego numeru, "Społeczni opiekunowie w
ochronie zabytków" F. Midury, poświęcony jest bardzo ważnej sprawie ich
działalności w terenie, zawsze w ciężkich warunkach. Nie jest natomiast ten materiał
fascynującą lekturą, więc poprzestaję na zdjęciu zamku Grodno w Zagórzu Śląskim,
mieszczącym obecnie Muzeum PTTK. |
 |
Tematem tego odcinka cyklu "Wokół jednego
zabytku" jest portret Mikołaja Radziwiłła, praszczura rodu. Ale Andrzej
Ryszkiewicz snuje szerszą opowieść o genealogicznych ambicjach polskich rodów (i nie
tylko) znajdujących sobie przodków wśród patrycjuszy starożytnego Rzymu. |
| Historyczny Mikołaj (?-1509) żył o stulecie
później niż jego legendarny wzór (1366-1466). W wieku XIV wśród Ościków nie było
nikogo, kto odpowiadałby życiorysowi osoby z portretu. Ale co to ma za znaczenie?
Legendy żyją własnym życiem. "Nie wiemy więc, czy istniał, wiemy natomiast jak,
wyglądał" pisze autor. Obraz pochodzi z pierwszej połowy XVIII wieku. Poprzez
Rosję i Szwecję trafił do kolekcji amerykańskiego Polonusa. |
 |
"Po kresowych pałacach i dworach" zajmował się
tym razem Łuckiem, Ołyką i Międzyrzeczem Koreckim. We wszystkich trzech
miejscowościach południowo-zachodniej Ukrainy zachowała się para zamek-kościół.
Ołycki zamek należał od 1589 do 1939 roku do Radziwiłłów. Dziś zniszczony, mieści
sanatorium dla umysłowo chorych. Obok stoi kolegiata z lat 1635-40, fundacji Albrychta
Stanisława Radziwiłła. JLW pisze, że jest to najpiękniejsza siedemnastowieczna
świątynia Wołynia. Dziś, niestety, zamknięta. |
 |
Bardzo ciekawy artykuł Macieja Rydla to opis
rekonesansu autora po dworach południowej Polski. Są tu wspomniane obiekty z Czech (XIX
w., rozsypuje się), Jasionnej (szkoła, park zdegradowany), Korzeniowie (k. XVIII w.,
szkoła, odnowiony), Ostrowiu (1912-18, stan dobry), Raciechowicach (1760!, pusty;
spichlerz z 1774), Siedmiorogowa (I poł. XVIII w., zdewastowany), Śmiłowie (II poł.
XVIII w., prywatny, wyremontowany), Ustkowie (k. XVIII w., zdewastowany), Wojsławiu (II
poł. XVIII w., zdewastowany) i Wronczynie (pocz. XIX w., wyremontowany). Wszystkie dwory
sfotografowano, lecz reprodukcje są zbyt małe, aby po wskanowaniu uzyskać dobrą
jakość plików graficznych. Obszar badania objął województwa: krakowskie, tarnowskie,
sieradzkie i tarnobrzeskie. Zaprezentowane obiekty to tylko mały wybór. |
 |
 |
Jadwiga d'Anjou (1374-1399), córka króla Węgier i żona
Władysława Jagiełły, zapisała się w historii jako hojna fundatorka kościołów,
klasztorów i dobroczyńca Uniwersytetu Krakowskiego. Pozostały po niej liczne pamiątki,
często zdobione herbem królowej - andegaweńskimi pasami i orłem polskim. Aldona
Sołtysówna opisuje kilka z nich. |
| W skarbcu Uniwersytetu zachowała się
francuskiej proweniencji skrzyneczka z kości słoniowej. Rzeźbiona w sceny z poezji
francuskiej, była prawdopodobnie częścią posagu królowej. Jest tam też racjonał
biskupów krakowskich i berło. Osobnym zbiorem są przedmioty z trumny królewskiej,
pozyskane podczas prac archeologicznych w 1949 roku. W zbiorach drezdeńskich jest
kryształowy rozruchan, oprawiony w złocone srebro i zdobiony koroną i herbami. Z
Jadwigą związany jest też Psałterz Floriański, Legendarium Andegaweńskie i dyptyk z
kości słoniowej ze zbiorów Muzeum Czartoryskich. |
 |
"Żołnierskie pamiątki", tekst Huberta
Czachowskiego o wystawie w toruńskim Muzeum Etnograficznym to opowieść o przodkach
chusty z frędzlami, z którą obnoszą się dzisiejsi rezerwiści. |
| Przedmioty na wystawie pochodziły z lat
1870-1997. Wykonywali je sami żołnierze lub były one wytwarzane z myślą o sprzedaży
w koszarach. Były więc tam zapalniczki, kufle, wazony, fajki, talerze, manierki, butelki
oraz przeróżne oleodruki, obrazki i makatki. Często wkomponowywano w nie zdjęcia
żołnierzy lub scenki rodzajowe ze służby. Ta twórczość z pogranicza sztuki
obrazuje ważny moment z życia mężczyzny - przejście z wieku chłopięcego do
dorosłości. |
|
