"Niesiecki powiada, że niegdyś były w województwie Bełzkiem powiaty: Lubaczewski, Szewłocki i Horodelski, za swego zaś czasu wymienia: Bełzki, Grabowiecki, Horodelski i ziemię Buską. Teodor Waga, dokładniejszy geograf od innych, wymienia w roku 1767 powiaty: Bełzki, Grabowiecki, Horodelski, Lubaczewski i ziemię Buską. [Z. GLOGER, Kraków 1903]

Po włączeniu księstwa bełskiego w 1462 roku do Korony jako nowego województwa bełskiego, obszar obecnej Zamojszczyzny znalazł się w czterech jednostkach administracyjnych. Największa część należała do województwa bełskiego z powiatami: bełskim, grabowieckim i horodelskim, przy czym po pewnych zmianach do Ziemi Chełmskiej włączono włość hrubieszowską i kryłowską, które odtąd stanowiły enklawę tej Ziemi w województwie bełskim. Nieco mniejsza część należała do powiatu krasnostawskiego w Ziemi Chełmskiej. Stosunkowo mały obszar na południu wchodził w skład Ziemi Przemyskiej. Na zachodzie niewielkie tereny z Biłgorajem i Wysokiem wchodziły w skład województwa lubelskiego. [P.Rogalski & R.Moteka, 2000]

mapa województwa bełzkiego I RP

KATALOG

76 + 6

Powiat Hrubieszów -
część południowa i wschodnia  należąca do d. woj. bełzkiego (10)
większą część powiatu stanowią ziemie dawnych włości hrubieszowskiej i kryłowskiej - enklawy Ziemi Chełmskiej, a więc województwa ruskiego (>>) w woj. bełzkim

(dziś w województwie lubelskim >>)

• Moroczyn (gm. i pow. Hrubieszów): przy głównej drodze wiodącej do dawnego pałacu stoi biała, XVIII-wieczna kapliczka z figurą Jana Nepomucena w stylu ludowym, mam w archiwach jego zdjęcia - należy je tylko odszukać. Z ową kapliczką wiąże się tragiczna historia przytoczona przez prof. Wiktora Zina w książce pt. "Opowieści o polskich kapliczkach": "W relacji ludzi z ubiegłego wieku przy budowli tej rosły kiedyś cztery potężne jawory. Wiosną 1863 roku Kozacy stacjonujący wówczas w Hrubieszowie przywieźli wozem czterech związanych ze sobą młodych ludzi. Powieszono ich właśnie tutaj, przy kapliczce, chociaż kilometr dalej na wzgórzu dziekanowskim, zwanym dziś Szubymycia, czyli szubienica, wieszano innych „buntowników”, jak Rosjanie nazywali powstańców. Kilka dni wisieli nieszczęśliwcy ku przestrodze wszystkich nieposłusznych. Pogrzebano ich na dziekanowskim cmentarzu. Świętość miejsca została jakby wzbogacona nieznanym epizodem. I to trwało dalej. Podczas ostatniej okupacji dwóch pijanych żandarmów przywiozło właśnie tu zabiedzonego Żyda. (...). Ustawili Żyda pod kapliczką i zastrzelili jednym strzałem z karabinu. Ani ofiara ani oprawcy nie wyrzekli przy tym ani słowa. (...) Zabitego pozostawiono u stóp wybrzuszonej części słupa. Istniała jakaś siła emanująca z tego miejsca, skoro zbrodni dokonano właśnie tutaj" (uwaga: miejscowość graniczna, należy upewnić się co do przynależności do woj. bełzkiego lub Z.Chełmskiej woj. ruskiego)

• Annopol (gm. i pow. Hrubieszów): drewniana biało-niebieska kapliczka Jana N. o dwuspadowym daszku, fundowana przez Tomasza Olszaka, powstańca z 1863 roku (inne źródło mówi o wpisanej do ewidencji zabytków drewnianej kapliczce Jana N. z 1918 roku - należy wyjaśnić rozbieżności i sprawdzić). Wewnątrz ludowa drewniana i polichromowana figura Jana N., bez zarostu, o zielonym mantolecie i długiej stule. W rękach krzyż i palma (uwaga: miejscowość graniczna, należy upewnić się co do przynależności do woj. bełzkiego lub Z.Chełmskiej woj. ruskiego)

• Malice (gm. Werbkowice, pow. Hrubieszów, ): drewniana kapliczka brogowa na czterech słupach, z płotkiem. Wewnątrz ludowa figura Jana N. z pierwszej połowy XIX wieku, statyczny, nieco groźny świątek z pustymi rękami (uwaga: miejscowość graniczna, należy upewnić się co do przynależności do woj. bełzkiego lub Z.Chełmskiej woj. ruskiego)

• Radostów (gm. Mircze, pow. Hrubieszów): przydrożna figura Jana N. - ceglanym postumencie (dawniej tynkowanym) kamienna rzeźba św. Jana Nepomucena z przełomu XVIII i XIX wieku, pozbawiona głowy, rąk i krzyża. Formą nawiązuje nieco do najlepszym tutejszych wzorców (Łabunie)

• Stara Wieś (gm. Mircze, pow. Hrubieszów, ): duża ceglana kapliczka sklepiona łukami, w niej figura Jana N. polichromowana (różowa sutanna!).  Figura jest współczesna, identyczna jak w rzeźby ze Krowicy Samej, Krowicy Hołodowskiej czy Wólki Dłużewskiej (Mazowsze >>) - to współczesne figury z końca XX wieku wykazujące duże podobieństwo do figur z warsztatu pani Barbary Kobyłczyk-Schaefer z Piekar Śląskich

• Horodło (gm. Horodło, pow. Hrubieszów, ): w kościele podominikańskim św. Jacka i Matki Bożej Różańcowej, w ołtarzu bocznym, stoi barokowa drewniana polichromowana (niebieska befka!) figura Jana N. (uwaga: mój dawny zapis mówił o rzeźbie Jana Nepomucena z XVIII wieku w usytuowanym nad samym Bugiem, na tzw. Pogórzu, kościele parafialnym Świętego Krzyża, w lewym ołtarzu przytęczowym. Kościół ten jednak nie istnieje od 1783 roku, więc ewidentnie coś pomyliłem. Tekst może jednak dotyczyć innej nadbużańskiej miejscowości, lub może drugiej świątyni w Horodle. Sprawdzić! Jest możliwe, że figura ze św. Jacka pochodzi z rozebranego kościoła)

• Horoszczyce (gm. Dołhobyczów, pow. Hrubieszów): kamienna (bądź może betonowy odlew) figura Jana N. na dwustopniowym gzymsowanym cokole. Rzeźba statyczna, w pseudokontrapoście, z długą stułą i9 krzyżem przyciśniętym do piersi. Całość umieszczona na schodkach, w grupie starych drzew, malownicza

• Oszczów (gm. Dołhobyczów, pow. Hrubieszów, ): w tej miejscowości tuż koło granicy z Ukrainą, na skrzyżowaniu dróg stoi ładny kamienny polichromowany Jan N. z 1776 roku. Cokół w formie obelisku, murowany z cegły, tynkowany

• Kościaszyn (gm. Dołhobyczów, pow. Hrubieszów): drewniany kościół filialny pod wezwaniem św. Jana Nepomucena, w szczycie umieszczona za szkłem ludowa rzeźba św. Jana Nepomucena z XIX wieku

• Żniatyń (gm. Dołhobyczów, pow. Hrubieszów, ): we wnęce elewacji frontowej kościoła rzeźba niebieskookiego Jana Nepomucena, barokowa, z XVIII wieku. Ostatnio (lato 2008) zakończył się remont elewacji i nisze są puste, ale JN nie zniknęły - zostały zabezpieczone przez ks. proboszcza do renowacji. Stan rzeźby przed renowacją - jak na przebywanie wiele lat w deszczu i śniegu - zadawalający. W drugiej wnęce elewacji frontowej kościoła równie piękna rzeźba nepomukopodobna. Wykazuje ona jedność stylistyczną z Janem opisanym powyżej, co - razem z kilkoma innymi cechami (brak zarostu) - skłania mnie do zanegowania jej nepomuceńskości. Nie rejestruję jej więc jako drugiego żniatyńskiego Jana Nepomucena Piwnookiego, lecz zamieszczam w tym miejscu informacje i zdjęcia nadesłane przez Teo P. z powodu urody tej barokowej XVIII-wiecznej rzeźby i jej kontekstu nepomuckiego. Pozostaje pytanie, jakiego świętego przedstawia ta rzeźba - najprawdopodobniej Jana Kantego lub Franciszka Salezego

uwaga: obiekty z miejscowości Hrubieszów, Uchanie, Odletajka, Odletajka, Gliniska, Mojsławice, Drohiczany, Kolonia Staszic, Werbkowice, ¿ Bogucice, Drogojówka, Zadębce, oraz Kryłów leżące w gminach Hrubieszów, Uchanie, Werbkowice, Trzeszczany, Mircze powiatu hrubieszowskiego znajdziecie na stronie Nepomuków Ziemi Chełmskiej dawnego województwa ruskiego (>>)

Powiat Lubaczów - część w d. woj. bełzkim (18)

Dziś częściowo w woj. podkarpackim (zobacz stronę Janów Ruskich (Podkarpackich) >>), a częściowo w lubelskim (zobacz Nepomuki Lubelskie >>). Dawne starostwo lubaczowskie obejmując na Roztoczu Wschodnim i obszarach przyległych miasta Płazów i Potylicz oraz wsie Ruda i Huta Różaniecka, Radruż, Dziewięcież, Prusie, Brusno Stare i Nowe, Rudka, Huta Stara, Krzywe, było do 1778 roku własnością Jerzego Augusta z Wielkich Kończyc Mniszcha Wandalina, marszałka nadwornego koronnego, syna Józefa, fundatora warszawskiego pomnika JN przy pałacu rodziny na ul. Senatorskiej w Warszawie (zobacz >>).

• Lubaczów (gm. i pow. Lubaczów, ): w tutejszym Muzeum Kresów przy ul. Sobieskiego 4, przy starym spichrzu, stoi kapliczka p.w. Św. Jana Nepomucena, murowana, zwieńczona attyką, w ścianach wnęki z freskami świętych, z XVII-XVIII wieku. Jest to najstarsza budowla miasta, usytuowana przy przeprawie przez dawne koryto Wiszni. Żołnierze sowieccy w zimie 1939-40 porąbali i spalili starą barokowa figurę topiąc jej resztki w rzece. Na ścianach kapliczki wypisali ordynarne słowa. Legenda głosi, że tej samej nocy zerwał się silny wiatr i dały się słyszeć uderzenia łańcucha. Nieznanej natury siła przez kilka nocy wywracała łóżka w kwaterach czerwonoarmiejców w spichlerzu, zmuszając ich do przeniesienia się do ziemianek w Niwkach. Remont kapliczki przeprowadzono dopiero w latach 80. XX wieku, a freski odrestaurowano i uzupełniono w roku 2004. Planowane jest umieszczenie wewnątrz figury Jana N.

• Lubaczów (gm. i pow. Lubaczów, ): w tutejszym Muzeum Kresów przy ul. Sobieskiego 4, w dziale malarstwa znajduje się olejny obraz Jana N., format około 80-100 cm w podstawie i do 150 cm w pionie, zapewnie z przełomu XVIII/XIX wieku. Pochodzi z cerkwi w Łówczy (gm. Narol, pow. Lubaczów) (nad: Teo P.)

• Basznia Dolna (gm. i pow. Lubaczów): murowana, bielona kapliczka po prawej stronie drogi z Horyńca do Lubaczowa, o formie najwyraźniej zainspirowanej kapliczką z Lubaczowa.  Wewnątrz namalowany wizerunek JN (nad: J.D.)

• Krowica Hołodowska (gm. i pow. Lubaczów, ): drewniana kapliczka Jana N. nad Lubaczówką, usytuowana przed wioską koło skrzyżowania dróg od strony Krowicy Samej, w środku drewniana, polichromowana figura JN. Figura jest współczesna, identyczna jak w rzeźby ze Starej Wsi, Krowicy Samej czy Wólki Dłużewskiej (Mazowsze >>) - to współczesne figury z końca XX wieku wykazujące duże podobieństwo do figur z warsztatu pani Barbary Kobyłczyk-Schaefer z Piekar Śląskich. Oryginał rzeźby jest ponoć w kościele (uwaga: sprawdzić)

• Cetynia Hołodowska (gm. i pow. Lubaczów): za wsią na polnej drodze, za Cetynią stoi murowana kapliczka Jana N. z polichromowaną figurą w środku. Uszkodzony krzyż (uwaga: obiekt dawniej wpisany pod lokalizacją Krowica Sama)

• Krowica Sama (gm. i pow. Lubaczów, ): kamienna figura Jana N. na dachu parafialnego kościoła rzymskokatolickiego Przemienienia Pańskiego (nad: K.B.). Figura jest współczesna, identyczna jak w rzeźby ze Starej Wsi, Krowicy Hołodowskiej czy Wólki Dłużewskiej (Mazowsze >>) - to współczesne figury z końca XX wieku wykazujące duże podobieństwo do figur z warsztatu pani Barbary Kobyłczyk-Schaefer z Piekar Śląskich

• Krowica Sama (gm. i pow. Lubaczów, ): drewniana rzeźba Jana N. w kościele Przemienienia Pańskiego, wykonana w manierze ludowego baroku. Kontrapost, polichromia, aureola, krzyż. Przeniesiona została z kapliczki nad potokiem przez księdza kanonika Stanisława Deca (nad: Pietrosul, rozocze.it.home.pl)

• Oleszyce (gm. Oleszyce, pow. Lubaczów): kapliczka murowana malowana na biało, przy skrzyżowaniu dróg przed miastem przy rozstajach na Bełżec i Jarosław. We wnęce stoi kamienny Jan N., stan dobry (nad: J.D.)

• Oleszyce (gm. Oleszyce, pow. Lubaczów, ): w ogrodzeniu tutejszego kościoła są dwie bramki, obie flankowane parą rzeźb. Jedna z tej czwórki to rzeźba Jana N.

• Oleszyce (gm. Oleszyce, pow. Lubaczów, ): za kościołem (zobacz wyżej) kamienna figura Jana N. na gzymsowanym cokole, z krzyżem w rękach (nad: Pietrosul)

• Nowiny Horynieckie (gm. Horyniec, pow. Lubaczów): przepięknie położona kapliczka nepomucka z sygnaturką. Wewnątrz rzeźba JN wykonana zapewne z malowanego gispu. Jak głosi tradycja kapliczka wzniesiona została przez Polaków wziętych do niewoli przez Turków i uwolnionych przez króla Jana III Sobieskiego. To zbyt wcześnie na Nepomucena, ale co do samej kapliczki - kto wie... (nad: L.J., zobacz kartę obiektu)

• Potok Jaworowski (gm. Wielkie Oczy, pow. Lubaczów): był tu niegdyś drewniany kościół pod wezwaniem św. Jana Nepomucena. W początkach XX wieku został zastąpiony murowanym z jednoczesną zmianą wezwania na Trójcę Przenajświętszą. Wewnątrz obraz Jana N., zapewne pochodzący ze starego kościoła, przedstawiający Świętego z palmą w dłoni, adorującego krzyż trzymany przez aniołka

• Cieszanów (gm. Cieszanów, pow. Lubaczów): przy drodze do Chotylubia (ul. Mickiewicza), murowana, czteroboczna, kryta daszkiem namiotowym blaszanym kapliczka nepomucka. W bocznych niszach obrazy św. Floriana i Jana Nepomucena, zapewne z XIX wieku, malarza Sydora z Przemyśla

• Niemstów (gm. Cieszanów, pow. Lubaczów): Nepomuk na terenie dawnego PGR, w mocno industrialnym i zdegradowanym otoczeniu, widoczny z drogi.  Jest to okazały kamienny Jan na potężnym cokole, najpewniej skomponowanym wtórnie z dziwnych elementów (nad: P. Rydzewski via H.J.). Jan jest trudno dostępny, ale w trakcie budowy jest chodnik z płyt od drogi publicznej - wygląda na to, że będzie bramka w ogrodzeniu i możliwość odwiedzenia Nepomuka (nad: W.P.)

• Gorajec (gm. Cieszanów, pow. Lubaczów): drewniany ludowy Jan w murowanej kapliczce

• Załuże (gm. i pow. Lubaczów): niedaleko linii kolejowej Hrebenne-Munina, na sporym trapezowatym cokole umieszczono okazałą figurę Jana N. z palcem na ustach, w birecie, z krucyfiksem. Rzeźbę chroni blaszany ząbkowany daszek (>>) oparty na czterech prętach. XIX wiek (nad: W.P.)

• Narol (gm. Narol, pow. Lubaczów): przy ul. Warszawskiej, 300 m na płn. od rynku, po lewej stronie drogi stoi okazała, kryta niegdyś gontem,  murowana kapliczka z kamienną figurą JN ustawioną na czymś w rodzaju spłaszczonej piramidy. Nieczęsty motyw adoracji przez Jana N. Matki Bożej w Starej Boleslavi, jak w podobnym obiekcie w Górecku Kościelnym (Ziemia Chełmska woj. ruskiego >>) (ponadto np. Wrocław, Grodowice, Żelazno, Głębowice, Olbrachcice Wielkie, Stary Wiązów, Święciechów). Ponoć wystawiona przez hrabiego Antoniego Feliksa Łosia, w podzięce za opatrznościowe ocalenie ze wzburzonych wód rzeki Tanew - Święty miał uratować życie hrabiemu, który wbrew ostrzeżeń woźnicy próbował przejechać karocą wezbraną wodę. Woźnica hrabiego wyciągnął za włosy, za co dostał wolność, ziemię i ... baty. Wg miesięcznika "Ziemia" (IV.1922 r.) widniał na niej niegdyś napis (podawany w innych źródłach w nieco innym brzmieniu):

  Co Pan Panu winien, Pan Wie Że Pan Pana wyratował w Tanwie Że więc tedy Pan Pana z Tanwi wyratował Pan Panu w zamian za to figurę ufundował

  Ten sam tekst w brzmieniu "Jak drogie senatorskie życie, - Pan wie,/ bo go uchował od bystrej rzeki – Tanwie./ A że Pan Pana od śmierci – wybawił,/ przeto Pan Panu figurę – postawił" łączony jest również z nieistniejącą już figurą z Księżpola (Ziemia Chełmska woj. ruskiego >>). Jest to druga lokalizacja obiektu - pierwotnie stał na miejscu dramatycznego, opisanego powyżej zdarzenia. Ta sama kapliczka w późniejszym okresie swego żywota ma wygląd tak odmienny, że została tu na czas pewien błędnie zakwalifikowana jako osobny byt.  Gont zastąpiono blaszanym dachem, figura wewnątrz  została  pokryta farbą zacierającą szczegóły rzeźby. A szczegóły te to biret trzymany w ręku, gest lewej ręki złożonej na piersi i ostro cięte fałdy szat. Według Agnieszki Szykuły-Żygawskiej ("Skarby Podkarpackie" nr 28, V-VI.2011) rzeźbiarz obracał się w kręgu wpływów rokokowej rzeźby lwowskiej z końca XVIII wieku (nad: DK, florianszary, zm: Pietrosul)

• Huta Różaniecka (gm. Narol, pow. Lubaczów):  murowana kapliczka z dwuspadowym dachem. We wnęce drewniana polichromowana figura Jana N. niezłej klasy. Styl barokowo-ludowy, ostrop cięte fałdy rokiety, aureola z dwoma gwiazdami, palma w lewej dłoni, spory krzyż (nad: Pietrosul)

Powiat Zamość - część południowo-wschodnia należąca do d.woj. bełzkiego (23 + 1)

Sam Zamość leżał już w Ziemi Chełmskiej woj. ruskiego (>>), tuż przy granicy z woj. bełzkim, która przebiegała za wsią Szopinek, dziś przedmieściu miasta. Obiekty nepomuckie z południowo-wschodniej części dzisiejszego powiatu notuję więc na tej stronie

(dziś w województwie lubelskim >>)

• Łabunie (gm. Łabunie, pow. Zamość, N50°39'34.13, E23°21'35.24): na cmentarzu znajduje się kamienny Jan, pięknie wygięty w ekstatycznym kontrapoście. Piaskowiec, barok, aureola, krucyfiks (nad: ruckus). Wysoki poziom rzeźbiarski i poza pozwalają zakwalifikować go do mojej prywatnej kategorii "Janów Tańczących". Rzeźbę wykonał w roku 1778 Johann Gottlibmajer, tworzący do 1785 roku na zamówienie Zamoyskich Ślązak lub Niemiec. Forma podobna do starszej o 35 lat figury w Trzcianie (gm. Świlcza)(sandomierskie >>). W pierwszych latach II wojny przeniesiono go z pobliskiej łąki na cmentarz. Obiekt obowiązkowy dla Łowców Nepomuków!

• Łabunie (gm. Łabunie, pow. Zamość, N50°38'55.61, E23°22'04.94): przy drodze do Tomaszowa kamienny bielony Jan na prostokątnym cokole z gzymsem. Szczegóły zacierają grube warstwy farby wapiennej, które częściowo zniszczyły modelunek kamienia. Czarna czapka, buty i guziczki u sutanny, krucyfiks w ramionach w pozycji "na niemowlę". Ładny obiekt wykonany w manierze barokowej, zapewne pod wpływem sąsiadów. Możliwe, że obecne miejsce tego obiektu nie jest pierwotne. Na cokole od tyłu wyryta data 8.II.1846 (nad: L.J., zobacz kartę obiektu)

• Łabunie (gm. Łabunie, pow. Zamość): przy ul. Lipskiej drewniana kapliczka Jana N., przydrożna, około 100 metrów od drogi Zamość - Tomaszów. Kapliczka z ścianami ażurowymi i czterospadowym daszkiem. Drewniana ludowa figura Jana z prawą ręka wzniesioną ku górze z krzyżem w dłoni, bez mucetu, z początku XX wieku. Lewa przylega do postaci na wysokości pasa. Całość malowana na biało. Typowa dla tych okolic długa stuła z rozszerzonymi końcami na szyi - motyw rodem z figury na kolumnie w Zwierzyńcu (nad: ruckus) (uwaga: obiekt znany w źródłach również pod lokalizacją Ruszów-Kolonia)

• Łabunie (gm. Łabunie, pow. Zamość): kolejny wizerunek Jana N. znajduje się w jednym z ołtarzy kościoła w Łabuniach (nad: ruckus) (uwaga: należy sprawdzić!)

• Łabunie (gm. Łabunie, pow. Zamość): na murze kościelnym, z prawej strony bramki, ustawiony jest jeszcze inny Jan N., kamienny, z krzyżem, z czapką w ręku, z głęboko drążonymi otworami koronki komży. Krucyfiks w prawej ręce oparty o bark, długie sznury do wiązania peleryny. Na podstawie napis: "S IAN NEPOM.". Figura pochodzi z lat 1783-1789 i łączona z fundacją Jana Jakuba Zamoyskiego (nad: ruckus)

• Ruszów (gm. Łabunie, pow. Zamość): we współczesnej kapliczne wymurowanej z kamieni z grubymi spoinami, na prostokątnym cokoliku z inskrypcją stoi kamienna figurka Jana N., o układzie blokowym i dość prymitywnie obrobioną formą. Odnowiona w 2005 roku

• Ruszów (gm. Łabunie, pow. Zamość, N 50 38 34.29; E 23 18 38.01): w krzakach bzu piaskowcowa krępa figura Jana N., podobna do poprzedniej (zobacz wyżej). Atrybuty wskazują z pewnością na świętego Jana Nepomucena. Napis: "JANIE / (C)HRZCICIELU / POPRZEDNIKU / PAŃSKI UPROŚ NAM / DUCHA POKUI /A PRZEZ POKUI / WYPROŚ / U CHRYSTUSA POKUJ / DLA(NA?) ZIEMI / 1918 R" (nad: Pietrosul)

• Komarów (gm. Komarów-Osada, pow. Zamość): kamienny polichromowany Jan z 1906 roku, na cokole w grupie drzew. W rękach krzyż i palma. Inskrypcja: "Błogosławiony mąż który  nie po... w słowie ust swoich. 1906 r"

• Janówka Wschodnia (gm. Komarów-Osada, pow. Zamość): kamienny malowany Jan N. z 1908 roku stojący frontalnie na wysokim cokole (źródło: ruckus). Zaliczam ją do grupy niemal identycznych figur nazwanej roboczo "carską", jako że powstały po ukazie tolerancyjnym cara Mikołaja II z roku 1905 (Zwódne, Bodaczów, Hedwiżyn-Panasówka, Sitaniec Kolonia, Janówka Wschodnia, Huszczka Duża), wykonanych być może przez jednego rzeźbiarza bądź warsztat

• Dub (gm. Komarów-Osada, pow. Zamość): w kościele NMP w zwieńczeniu ołtarza bocznego obraz św. Jana Nepomucena z XVIII wieku

• Horyszów-Stara Kolonia (gm. Sitno, pow. Zamość): drewniany Jan N. z palmą, malowany "na gęsto" na biało i czerwono. Układ rąk wskazuje, że trzymał niegdyś duży krucyfiks, dziś w dziurę w dłoni wetknięto mu mały krzyżyk. Zniszczona część dolna. Rzeźba nawiązuje do tutejszych kamiennych figur z XIX wieku. Dawną zniszczoną kapliczkę drewnianą zastąpiono w latach powojennych murowaną. Po tzw. wyzwoleniu do figury strzelał radziecki żołnierz, nie czyniąc zresztą większej szkody (obiekt dawniej notowany w tym spisie jako Horyszów Polski)

• Horyszów Polski (gm. Sitno, pow. Zamość, ): krępa kamienna figura Jana N. na cokole ustawiona jest (wtórnie?) na nagrobku Jana Presza z 1922 roku na tutejszym cmentarzu. Jan jest "skrócony" - uszkodzeniu uległa dolna część postaci

• Rozdoły (gm. Sitno, pow. Zamość): kamienna (odlew betonowy na metalowym szkielecie?) przydrożna figura Jana N. z początku XX wieku, z krzyżem w jednym ręku i nietypowej okrągłej czapce. Spory gzymsowany cokół, drewniany płotek

• Cześniki Kolonia (gm. Sitno, pow. Zamość): kamienna figura św. Jana Nepomucena z roku 1949, wzniesiona jako wotum z okazji zakończenia wojny. Krępa, bosonoga (!), z krzyżem, ze sułą i w birecie. Robi wrażenie nieco art-decowej

• Hucisko (gm. Krasnobród, pow. Zamość): kamienna figura Jana N. z początku XX wieku, ustawiona na cokole, pobielona, a raczej pomalowana jasnobłękitną farbką. Rysy postaci zatarte przez wielokrotne malowanie farbami wapiennymi

• Krasnobród (gm. Krasnobród, pow. Zamość): kamienny Jan "Nepomucyn", ufundowany przez małżeństwo Jana i Ewę Łosiów, stoi przy ulicy Trzeciego Maja, w samym centrum przy sklepie. Jan nie ma aureoli, ale czasowo jest w nią zaopatrywany, wtedy zamiast gwiazdek nad głową ma różyczki (nad: M. Migdał). Inskrypcja brzmi: "NIE NAM PANIE NIE NAM ALE IMIENIOWI TWOIEMU CZESC I CHWALA R 1882 / KOSZTEM JANA I EWY MALZONKOW ŁOSIOW Z WSI SUCHOWOLI WŁOSCIAN TA FIGURA WZNIESIONA". Pochodzi (tak jak obiekt z Rudy Wołoskiej, 1881) z warsztatu kamieniarskiego w Józefowie (Ziemia Chełmska woj. ruskiego >>), z roku 1882

• Krasnobród (gm. Krasnobród, pow. Zamość): na tutejszym cmentarzu przy ul. Spokojnej, na na grobie Jana Kowalczyka zmarłego w 1922 roku, umieszczono wtórnie kamienną figurę Jana N. Rzeźba jest statyczna, grubociosana i nieco podobna w kompozycji do obiektów ze Zwierzyńca (Z. Chełmska >>) i Wożuczyna-Kolonii (zobacz niżej), lecz jest dziełem ludowego twórcy

• Gdeszyn (gm. Miączyn, pow. Zamość): przy plebanii kapliczka w formie oszklonej prostopadłościenne budki posadowiona na odwróconym pniu. Kontynuuje ona tradycję swej poprzedniczki z 1866 roku. Wewnątrz rzeźba św. Jana Nepomucena, zapewne z czasów pierwszej kapliczki

• Niewirków (gm. Miączyn, pow. Zamość): prosta kamienna figura Jana N. z zatartymi szczegółami w pięknej arkadowej kapliczce na masywnych kolumnach. Rysy postaci zatarte przez wielokrotne malowanie farbami wapiennymi (nad: Pietrosul)

• Huszczka Duża (gm. Skierbieszów, pow. Zamość): kamienna statyczna figura Jana N. ze stułą, na dwuczłonowym gzymsowanym cokole. Na jego dolnym członie umieszczono napis fundacyjny, w górnej wnęka z inna figurką. Zaliczam ją do grupy niemal identycznych figur nazwanej roboczo "carską", jako że powstały po ukazie tolerancyjnym cara Mikołaja II z roku 1905 (Zwódne, Bodaczów, Hedwiżyn-Panasówka, Sitaniec Kolonia, Janówka Wschodnia, Huszczka Duża), wykonanych być może przez jednego rzeźbiarza bądź warsztat (uwaga: miejscowość należąca do Ordynacji, leżąca na granicy woj. bezkiego i Ziemi Chełmskiej woj. ruskiego (>>), należy upewnić się co do przynależności) (nad: Pietrosul)

• Grabowiec (gm. Grabowiec, pow. Zamość): współczesna drewniana figurka Jana N. wykonana w stylistyce ludowej, umieszczona w kapliczce (czterospadowy daszek na czterech słupkach) na zadaszeniu malowanej studni na studni (nad: Pietrosul)

• Siedlisko (gm. Grabowiec, pow. Zamość): pod rozłożystym drzewem stoi piękna kapliczka o ciekawej formie - dolny człon ma kształt walca (studnia?), a górny to zwieńczona tympanonem nieregularna arkada. W niej kamienna figurka Jana N. z krzyżem w rękach, o rysach zatartych przez wielokrotne i niefachowe malowanie (nad: Pietrosul)

• ¿ Pańska Dolina (gm. Stary Zamość, pow. Zamość): w początkach XX wieku była tu kamienna figura Jana N. na niewielkim cokole, odgrodzona sztachetowym płotkiem (uwaga: sprawdzić stan aktualny, możliwość innej lokalizacji)

• Wierzba (gm. Stary Zamość, pow. Zamość): kamienna figura Jana N. fundacji Koła Różańcowego z 1918 roku, wzniesiona w związku z zakończeniem wojny. Jan ma zwisające rękawy i stułę, a cokół zaopatrzono w neogotyckie łuki

Powiat Tomaszów (23 + 5)

(dziś w województwie lubelskim >>)

• Tomaszów (gm. i pow. Tomaszów, ): w drewnianym kościele Zwiastowania NMP przy ul. Królewskiej 1, w zwieńczeniu ołtarza bocznego, z bokach szczytu, postać Jana Nepomucena wycięta z deski i malowana, z pierwszej połowy wieku XVIII

• Tomaszów (gm. i pow. Tomaszów, ): w tym samym kościele Zwiastowania NMP przechowywana jest rzeźba św. Jana Nepomucena z drugiej połowy XVII wieku (nie wierzę), pochodząca ze zburzonego kościoła na Zamczysku koło Suśca

• Ruda Wołoska (gm. i pow. Tomaszów): kamienna figura Jana N. na cokole, fundowana przez Teofila Bujalskiego, z przekrzywioną aureolą na której zostały tylko dwie gwiazdy. Pochodzi (tak jak obiekt z Krasnobrodu, 1882) z warsztatu kamieniarskiego w Józefowie (Ziemia Chełmska woj. ruskiego >>), z roku 1881

• ¿ Łaszczów (gm. Łaszczów, pow. Tomaszów): osiemnastowieczny Nepomuk fundacji Łaszczowskich (uwaga, wymaga sprawdzenia)

• ¿ Łaszczów (gm. Łaszczów, pow. Tomaszów): drugi osiemnastowieczny Nepomuk fundacji Łaszczowskich (uwaga, wymaga sprawdzenia, zwłaszcza wiek, a więc i fundator)

• Łaszczów (gm. Łaszczów, pow. Tomaszów): jest tu XIX-wieczna drewniana figura Jana N. o charakterze ludowym, nawiązująca do tutejszych kamiennych figur z XIX wieku, w nowej drewnianej kapliczce o stromym blaszanym dachu i dwuskrzydłowych drzwiach. Jan jest polichromowany i ma piękne zdrowe kolorki. Ma też dziwaczną spiralna aureolę

• Pukarzów (gm. Łaszczów, pow. Tomaszów, ): drewniana kapliczka na kolumienkach, a w niej drewniana polichromowana figura JN (nad: A.Z.)

• Gródek (gm. Jarczów, pow. Tomaszów): na zewnętrznej ścianie tutejszego kościoła św. Anny, w wąskich polach między pilastrami są półkoliste nisze, a w jednej z nich z biała rzeźba Jana Nepomucena

• Gródek (gm. Jarczów, pow. Tomaszów): w tutejszym kościele, w ołtarzu głównym o charakterze późnobarokowym z roku 1900 umieszczono rzeźbę Jana Nepomucena najprawdopodobniej z wieku XVIII

• Korhynie (gm. Jarczów, pow. Tomaszów): niewielka kamienna figurka Jana N. znajduje się w niszy cokołu przydrożnego krucyfiksu z początku XX wieku

• Dyniska (gm. Ulhówek, pow. Tomaszów, ): był tu, na granicy Galicji i Kongresówki (Ziemia Chełmska została bowiem oddzielona po zaborach od woj. ruskiego), dwór Skolimowskich, gdzie Grottger podrywał Wandę Monné i grywał Liszt. Właściciele w roku 1828 ufundowali kamienną rzeźbę Jana N., która uchwała się do dzisiaj, lecz niefachowo odnowiona rzeźba utraciła nieco ze swej klasy. Umieszczono ją w otwartej arkadą kapliczce usytuowanej przy wjeździe do wsi,  przy drodze do folwarku Ulików, w parze z kapliczką św. Magdaleny. Obie klasycystyczne, murowane z cegły, otynkowane, czworoboczne, z niepełnymi kolumnami na narożnikach. Wewnątrz ściany z arkadowymi wnękami, sufity. Zewnętrzne ściany zwieńczone trójkątnymi szczytami, daszki czterospadowe (uwaga: najprawdopodobniej obiekt notowany na tej stronie pod hasłem 'Ulików' jest tożsamy z tym z Dynisk - wykreślam, jednak zalecam czujność odwiedzającym te okolice. To samo dotyczy wpisu 'Gliniska' istniejącego dawnej na stronie Nepomuków Ziemi Chełmskiej woj. ruskiego >>)

• Krzewica (gm. Ulhówek, pow. Tomaszów, ): za miejscowością, w miejscu zwanym Górą Świętego Jana, przy starej drodze do Ulhówka, stoi kapliczka słupowa z kutym krzyżem na szczycie, w której rezydowała ongiś figura Jana N. Zachowała się z niej jedynie głowa, którą dziwacznie oprawiono w metalową rurę

• Telatyn (gm. Telatyn, pow. Tomaszów): drewniana kapliczka św. Jana Nepomucena

• - Kryszyn (gm. Telatyn, pow. Tomaszów): drewniana kapliczka brogowa św. Jana Nepomucena, kryta gontem z kutym krzyżem na czubku, z wieku XIX. Rezydowała w niej stara rzeźba Jana N. zniszczona w roku 2008

• Kryszyn (gm. Telatyn, pow. Tomaszów): w starej drewnianej kapliczce (zobacz wyżej), odnowionej w ostatnich latach, znajduje się współczesna figura św. Jana Nepomucena z Księgą i krzyżykiem w dłoniach, umieszczona tu na miejscu starej, zniszczonej w roku 2008

• Bełżec (gm. Bełżec, pow. Tomaszów): na wzgórzu, przy drodze prowadzącej do Narola usytuowana jest kapliczka św. Jana Nepomucena z I połowy XIX wieku. Wzniesiona z cegły, na rzucie półkola, otynkowana. Od frontu posiada wnękę arkadową, wewnątrz której na murowanym postumencie umieszczona jest drewniana rzeźba św. Jana Nepomucena, nawiązująca do tradycji rzeźby rokokowej. Kryta dachem czterospadowym z drewnianym krzyżem na szczycie. Według tradycji tutaj pochowano żołnierzy poległych w 1656 roku, w czasie potyczki Stefana Czarnieckiego ze Szwedami

• Susiec (gm. Susiec, pow. Tomaszów): Jan N. z Suśca stoi przy drodze prowadzącej do kościoła pod wezwaniem św. Jana Nepomucena (źródło: ruckus) (uwaga: istnieje pewne prawdopodobieństwo, że Susiec wraz z Majdanem Sopockim leżał tuż za granicą Ziemi Przemyskiej - jeśli znajdę potwierdzenie, to obiekt ten przeniesiony zostanie do Nepomuków woj. ruskiego >>)

• Susiec (gm. Susiec, pow. Tomaszów): w kościele pod wezwaniem. św. Jana Nepomucena, wybudowanym na miejscu XVIII-wiecznego pod tym samym wezwaniem w latach 1862-1868 staraniem kanonika Feliksa Kwiatkowskiego i fundacji Zamoyskich, w ołtarzu głównym znajduje się obraz św. Jan Nepomucena z XVIII lub pierwszej połowy XIX wieku (źródło: ruckus) (uwaga: istnieje pewne prawdopodobieństwo, że Susiec wraz z Majdanem Sopockim leżał tuż za granicą Ziemi Przemyskiej - jeśli znajdę potwierdzenie, to obiekt ten przeniesiony zostanie do Nepomuków woj. ruskiego >>)

• Susiec (gm. Susiec, pow. Tomaszów): w tym samym kościele pod wezwaniem. św. Jana Nepomucena przechowuje się feretron z obrazem JN z końca XVIII wieku. Potwierdza to doniesienia o rozwiniętym w Suścu kulcie Jana N.

• - Zamczysko (gm. Susiec, pow. Tomaszów): na położonym na południowy wschód od Suśca, niedaleko ujścia Jelenia do Tanwi, wzgórzu zwanym "Zamczysko" lub "Kościółek" według legendy miał istnieć zameczek spalony przez Tatarów. W początkach XVII wieku Zamoyscy wznieśli tu drewniana cerkiew unicką z klasztorem bazyliańskim (osadzonym tu w roku 1740), który wkrótce zamieniono na kościół katolicki pod wezwaniem św. Jana Nepomucena, rozebrany w 1796 1ub 1818 roku. Fundatorem był ordynat Tomasz Antoni Zamoyski (zobacz opisany na wstępie kult ordynata do JN), który ufundował także całe wyposażenie tego kościoła, do którego należał między innymi ołtarz główny, cały rzeźbiony z figurą św. Jana Nepomucena. Program ikonograficzny był bardzo zbliżony do realizowanego później kościoła JN w Zwierzyńcu (zobacz wyżej). Kościół ten nie przetrwał, podobnie jak jego wyposażenie (uwaga: jest teoretycznie możliwe, że część wyposażenia znalazła się w nowym kościele (zobacz wyżej), o którym wiadomo, że przy jego budowie wykorzystano materiał z rozebranego klasztoru)

• Zwiartów (gm. Krynice, pow. Tomaszów): w tej miejscowości, zwanej czasem Źwiartowem, znajduje się drewniana brogowa kapliczka, w niej drewniany polichromowany ludowy Jan N., nawiązujący do tradycji tutejszych nepomuckich figur kamiennych z XIX wieku  (źródło: ruckus)

• ¿ / - Siemnice (gm. Rachanie, pow. Tomaszów): w miejscu, gdzie dziś wznosi się metalowy krzyż był olbrzymi dąb otaczany czcią jako miejsce postoju księcia Władysława Opolczyka wiozącego obraz Czarnej Madonny do Częstochowy. W jego dziupli mogącej pomieścić 6 osób umieszczono figurę Jana N. Obiekt znany jest z obrazu z 1864 roku nieznanego autora. Nic nie wiadomo o późniejszych losach figury - jest możliwe, że trafiła do Czartowca, bo tak przeniesiono  rzeźby z cerkiewki, która stała koło dębu, lub Kołaichy (zobacz niżej) gdzie z kolei przeniesiono obraz MB

• Rachanie (gm. Rachanie, pow. Tomaszów): przy wjeździe od zachodu stoi murowana z cegły kapliczka z barokowym w formie szczytem, otynkowana, prostokątna, o zaokrąglonych narożach. Wewnątrz sklepienie kolebkowo-krzyżowe. Zewnątrz od frontu ujęta pilastrami, ściany baczne o podziale ramowym. Wejście zamknięte łukiem półkolistym z kluczem. Od frontu i tyłu półkoliste szczyty z ogzymsowanymi przyczółkami. Dach dwuspadowy, kryty dachówką Obiekt jest fundacji dworskiej, wzniesiony zapewne około połowy XVIII wieku. Wewnątrz dobrej klasy i pełna uroku drewniana polichromowana figura Jana N., rokokowa z około 1770 roku (uwaga: Kondraciuk wspomina o wieku XIX + tradycjach rokokowych)

• Rachanie (gm. Rachanie, pow. Tomaszów): w tutejszym kościele jest XVIII-wieczny obraz przedstawiający męczeństwo św. Jana Nepomucena w połączeniu z adoracją obrazu tego świętego

• Wożuczyn (gm. Rachanie, pow. Tomaszów): drewniany ludowy Jan N. nawiązujący do tradycji rzeźby rokokowej z pierwszej połowy XIX wieku stał w brogowej kapliczce, zapewne XX-wiecznej, z napisem "Święty Janie Nepomucynie módl się za nami". Kapliczka była słupowa, z trzech stron oszalowana, bielona, na płycie cementowej; dach namiotowy, kryty blachą, zwieńczony ozdobnym żelaznym kutym krzyżem. Na skutek przebudowy i remontu w 2009 roku napis już nie istnieje, a co gorsza kapliczka przybrała postać przystanku PKS wybitego sidingiem

• Wożuczyn-Kolonia (gm. Rachanie, pow. Tomaszów): dzięki fundacji Mierów (według innego źródła - Wydżgów) stoi tam Jan N., który kiedyś dumnie zdobił podwójną arkadę wieńczącą neogotycki most (>>) wzniesiony w drugiej połowie XIX wieku. Teraz, na skutek aktywności postpegeerowskich chłopów, niestety arkad już nie ma, a Nepomuk skromnie stoi koło mostu, niefachowo odnowiony, ale jest. Obiekt zdradza podobieństwo do Jana ze Zwierzyńca Ziemia Chełmska woj. ruskiego >>)

• Czartowczyk (gm. Tyszowce, pow. Tomaszów): w miejscu zwanym czasem Kołaicha, nad źródłem, stoi kapliczka studzienna pod wezwaniem św. Jana Nepomucena, murowana, trzecia z kolei na tym miejscu. Wybudowana już w XXI wieku, zastąpiła również murowaną bieloną kapliczkę z roku 1950, wybudowaną przez ks. Piotra Sadowskiego. Pierwszy obiekt na miejscu to była stara kaplica drewniana z 1847 roku. Wewnątrz zachowana stara figura Jana N. z połowy XIX wieku, która w najstarszej kaplicy stała w przedsionku. Znam ją również z rysunku z 1903 roku Józefa Smolińskiego zamieszczonego w książce Z. Glogera "Budownictwo drzewne i wyroby z drzewa w dawnej Polsce. T. 2"

• Potoki (gm. Lubycza Królewska, pow. Tomaszów, ): dywagacje, czy kamienna barokowa bezgłowa rzeźba rezydująca w zrujnowanej kapliczce przydrożnej trwały aż do momentu odwiedzenia tego miejsca w maju 2010. Jan czy nie Jan? Otóż Jan N., i to na 100%. Bardzo malowniczy obiekt, a rzeźba ma niezłą klasę widoczną mimo tak dużych uszkodzeń. Pochodzi z lat 70-80. XVIII wieku, murowana z kamienia kaplica z tego samego okresu. Obiekt wykazuje podobieństwo do kaplicy w Udryczach Ziemia Chełmska woj. ruskiego >>)

• Drewniany Jan N. z krzyżem w murowanej kapliczce o dwuspadowym daszku wykończonym ząbkami w niezidentyfikowanej (przez mnie) miejscowości na Roztoczu (>>)
• Drewniana kapliczka brogowa pełnym tyłem, z pięknym kutym krzyżem na półksiężycu na szczycie, wewnątrz figura ubrana przez wiernych w koronki, najprawdopodobniej Jana N., w niezidentyfikowanej (przez mnie) miejscowości na Roztoczu (>>)

Nepomuki Ziemi Chełmskiej, enklawy dawnego woj. ruskiego: zobacz Jany Ruskie (>>)

Nepomuki powiatów Chełm, Włodawa i Krasnystaw, które dziś należą do województwa lubelskiego, za czasów I Rzeczpospolitej należały do województwa ruskiego. Była ona odizolowaną przez województwo bełzkie enklawą tego województwa. Zobacz >>
 

<<   wstecz | dalej >>