Województwo Podlaskie (>>) graniczyło na północy z województwem Trockiem i Prusami, która to granica przecinała jezioro Rajgrodzkie, w połowie pruskie. Wschodnia ściana między Podlasiem a województwem Trockiem zaczynała się od Augustowa i biegła na południe z korytem rzeki Nietty do rzeki Biebrzy czyli Bobry, a od Bobry z korytem rzeki Brzozowej koło wsi Jaćwieże i ze strugą Kamionką do wsi Brzozowej-korony, a stąd do miasteczka Wasilkowa i Białegostoku, tak, że Wasilków w województwie Trockiem, a Białystok leżał na Podlasiu. Od rzeki Supraśli pod Wasilkowem biegła granica sucha na południe aż do wsi Gródka nad Narwią, przy ujściu Narewki, potem brzegiem zachodnim puszczy Białowieskiej, która już do województwa Brzesko-litewskiego należała. Sucha ta granica, okrążywszy podlaskie Kleszczele, dochodziła rzeki Nurca o milę powyżej Bociek i biegła znowu na południe w górę Nurca, a dalej suchym lądem aż do Niemirowa nad Bug i od Buga na południe aż pod Parczów, tak, że: Janów, Biała, Łomazy i Wisznice leżały w województwie Brzesko-litewskim, a Międzyrzec, Rossosz i Horodyszcze na Podlasiu. Ale był to wąski południowy cypel województwa Podlaskiego, bo od Parczowa i Wohynia, położonych w województwie Lubelskiem, zaczynała się już granica zachodnia Podlasia, najprzód z ziemią Łukowską, a od rzeki Liwca w pobliżu Siedlec, z Mazowszem.

Województwo Brzeskie (>>) z roku 1569 graniczyło od północy na całej swej długości, począwszy od źródeł rzeki Narwi aż pod Petryków nad Prypecią, z województwem Nowogródzkiem, na wschód z powiatem Mozyrskim województwa Mińskiego i Owruckim Kijowskiego. Na południe sucha granica z województwem Kijowskiem, Wołyńskiem i ziemią Chełmską ciągnęła się ze wschodu od okolic Owrucza na zachód aż do granicy województwa Lubelskiego u rzeki Piwonii w okolicy Parczewa. Zachodnią granicę stanowiło województwo Podlaskie od Parczewa aż po miasto Narewkę nad rzeką Narwią. Zawarte w powyższych granicach województwo Brzeskie dzieliło się na dwa olbrzymie powiaty: Brzeski i Piński (zobacz pozostałą część województwa, dziś poza granicami RP >>).

Województwo Trockie (>>) (...) ciągnęło się pasem miejscami wąskim na mil kilka, ale długim na mil 50, z północy od granic Kurlandyi na południe do Narwi i Podlasia. Granicę północną tego województwa stanowiła Kurlandya i Semigalia, ścianę wschodnią województwo Wileńskie i części Nowogródzkiego; od południa leżało Podlasie; na zachodzie także od rzeki Narwi do Augustowa Podlasie, dalej Prusy książęce i księstwo Żmudzkie aż po Kurlandyę. (...) podzielone zostało na 4 powiaty: Trocki, Kowieński, Upicki i Grodzieński. Pierwsze trzy, od granicy pruskiej przez Niemen do Trok i pasem na północ do Kurlandyi ciągnące się, były tak zwaną Litwą Wyższą (Aukstote). (Gloger, 1903) (zobacz pozostałą część województwa, dziś poza granicami RP >>).

Naturalnym uzupełnieniem tej strony jest część lubelska (>>) serwisu nepomuckiego

^

KATALOG (125 + 16)
 

woj. podlaskie >>	woj. brzesko-litewskie (część w III RP) >>	woj. trockie (część w III RP) >>
103 + 11	14 + 1	8 + 4

• - Białystok (gm. i pow. Białystok, ): drewniana barokowa figura z II połowy XVIII wieku (1771) ustawiona była niegdyś przy mostku nad rzeką Białą, przy ulicy Świętojańskiej (dawniej Kleindorf) i wjeździe do miasta traktem warszawskim - i niedaleko pałacu, fundacji Jana Klemensa Branickiego, a wyrzeźbiony przez nadwornego rzeźbiarza hetmana Jana Chryzostoma Redlera. W roku 1863, w ramach represji popowstaniowych, Rosjanie zrzucili rzeźbę do rzeki. Mieszkańcy wyłowili ją i przenieśli do fary. Według jednego ze źródeł rzeźba przechowywana była (jest?) w starym ("Białym") kościele fundacji Wiesiołowskich. Ja co prawda Jana tam nie znalazłem, ale może był w zakrystii, w renowacji (zobacz poniżej) albo na jakiejś wystawie. Według innego źródła - zaginął w XIX wieku. Orzeczenie, czy Jan z WASD (zobacz niżej) jest tym oryginalnym, który stał na moście, czy też była to inna, bezpowrotnie zniszczona rzeźba jest jeszcze przed nami. Natomiast związek figury mostu z innym Janem fundowanym przez J.K. Branickiego w 1758 roku ze Szczytów-Dzięciołowa (zobacz poniżej) jest taki, że łączą je osoby fundatora i rzeźbiarza. Ponoć rzeźba ze Szczytów-Dzięciołowa to pierwsza realizacja zamówionej na most na Białej rzeźby, która nie spodobała się magnatowi
• Białystok (gm. i pow. Białystok, ): 13 listopada 2011 roku na początku mostka na rzece Białej stanęła, po 148 latach przerwy, figura Jana N. Statua odlana z brązu to praca absolwentki krakowskiej ASP Ewa Gołofit, na skutek decyzji jury zmodyfikowana w stosunku do jej projektu konkursowego, który zdobył druga nagrodę (moim zdaniem na niekorzyść, zobacz niżej). Odlana została w Krakowie. Nieco przyciężka, ustawiona na prostopadłościennym cokole. Jan w birecie na lewym ramieniu trzyma krucyfiks ułożony na palmie, prawą wykonuje niezdecydowany ruch. Lewa noga wysunięta do przodu, co jednak nie daje wrażenia klasycznego kontrapostu. Inicjatywę odtworzenia rzeźby podjął swego czasu Krzysztof Sawicki, wiceprezydent Białegostoku, w jednym z wywiadów (GW, 2004-01-08). 14 maja 2011 "Nasz Dziennik" opublikował artykuł z informacją, że przy odtwarzanym w stylu barokowym (co ostatecznie się nie sprawdziło) mostku na Białej stanie przywrócona dwumetrowa figura Jana N.
• Białystok (gm. i pow. Białystok): w konsekwencji decyzji o odtworzeniu Nepomuka na moście na Białej ogłoszono konkurs, który rozstrzygnięty miał być do końca maja 2011. Na konkurs wpłynęło 11 prac w formie gipsowych modeli. Nie przyznano pierwszej nagrody, gdyż uznano, że zaproponowane Nepomuceny są ... zbyt historyczne. Wg Anny Pieciul z Urzędu Miejskiego w Białymstoku "miał to być konkurs na rzeźbę współczesną, nawiązującą do ikonograficznego przedstawienia świętego. Tymczasem artyści raczej trzymali się kurczowo XVIII-wiecznego wzorca". Najwyższą drugą nagrodę zdobyła absolwentka krakowskiej ASP Ewa Gołofit, a trzecią - absolwent tej samej uczelni Mirosław Gołofit, którego pracę prof. Jadwiga Szczykowska-Załęska uznała za najlepszą. Nadesłane prace pokazano na wystawie oraz w witrynie galerii przy ul. Legionowej. Na zdjęciu poniżej cztery spośród jedenastu prac konkursowych - ciekawe, gdzie prace te odnajdą się po zamknięciu wystawy - obiekty nie zostały zaliczone do spisu Janów Podlaskich (uzup.: GW Białystok --> P.S.)

• Białystok (gm. i pow. Białystok): barokowy drewniany Jan N., w aureoli z gwiazdami, adorujący krzyż. Poddany niedawno restauracji przez ADZ, do zobaczenia w Wyższym Archidiecezjalnym Seminarium Duchownym. Był obecny na wystawie "Święty Przydrożny" (uwaga: istnieje niewielka możliwość, że jest to obiekt tożsamy z wyżej opisanym pierwotnym Janem z ulicy Świętojańskiej i Białego Kościoła)

• Białystok (gm. i pow. Białystok): Nepomuk z 1826 roku, pochodzący z nieustalonej miejscowości, na codzień w muzeum w Białymstoku (nr MB/E/2959). Był obecny na wystawie "Jan Nepomucen Święty Przydrożny"
• Białystok (gm. i pow. Białystok): Nepomuk z XIX wieku pochodzący z białostocczyzny, dziś w muzeum w Białymstoku (nr MB/E/4145). Był obecny na wystawie "Jan Nepomucen Święty Przydrożny"
• Białystok / Pogorzałki (gm. Dobrzyniewo Kościelne (Duże), pow. Białystok): Jan N. z 1870 roku, prawdopodobnie autorstwa Wawrzyńca Kondziora, dziś w muzeum w Białymstoku (nr MB/E/213). Był obecny na wystawie "Święty Przydrożny"
• Pogorzałki (gm. Dobrzyniewo Kościelne (Duże), pow. Białystok): koło kościoła stoi duża domkowa kapliczka (zamknięta), a koło identyczna jak koło Gniłej (zobacz niżej) kapliczka słupowa, z identycznym jak tam Nepomukiem. Tak jak i tamta jest to kopia obiektu z 1802 roku, opatrzona tabliczką informacyjną
• Pogorzałki (gm. Dobrzyniewo Kościelne (Duże), pow. Białystok): drugi Nepomuk koło kościoła - identyczna kapliczka zastępująca oryginał z XIX wieku, z identyczną współczesną rzeźbą, opatrzona tabliczką informacyjną
• Pogorzałki (gm. Dobrzyniewo Kościelne (Duże), pow. Białystok): wyjeżdżając drogą na północ natknąć się można na za wsią, na miejscu dawnej karczmy na następnego identycznego Nepomuka (znowu kopia, znowu współczesna rzeźba, znowu tabliczka)! Jedynym wyjaśnieniem tego fenomenu jest to, ze miejscowi (ksiądz?) uznali Jana N. za najbardziej reprezentatywnego spośród tutejszych świątków i potraktowano go jako matrycę umieszczając w miejscu wszystkich istniejących tu niegdyś kapliczek wszelkiego wezwania. Mimo błędów ikonograficznych i pewnych nieścisłości historycznych - pochwalamy!
• Gniła (gm. Dobrzyniewo Kościelne, pow. Białystok): była tu figura Jana N. w słupowej kapliczce. Figury już nie ma, a kopię kapliczki przeniesiono na pobocze pobliskiej drogi. Rzeźba w środku współczesna, identyczna jak trzy figury z Pogorzałek (zobacz niżej), niezbyt kanoniczna, coś na przełomie Nepomuka i Frasobliwego. Ale typowy dla okolic Knyszyna kształt kapliczki oraz ubiór upewniają nas co do identyfikacji Naszego Ulubionego Świętego. Na słupie tabliczka mówiąca o przeniesieniu XIX-wiecznej kapliczki z Gniłej na to miejsce przy drodze
• - Rudniki (gm. i pow. Białystok): w tej miejscowości leżącej tuż za granicą, lecz jednak już w  województwie trockim, przy potoku, a przed mostkiem na rzeczce Płoska (dopływ Sprząśli, po jej południowej stronie) stoi biała urocza kapliczka wypełniona bezwartościowymi z punktu widzenia estetycznego gipsowymi figurkami, w tym Jezusa z sercem na szacie, reprodukcjami i plastikowymi kwiatami. Coś mi jednak mówiło, że miejsce to jest idealne na kapliczkę nepomucką i zaryzykowałem umieszczenie tego obiektu w katalogu. Dnia następnego natknąłem się na zdjęcie w katalogu wystawy "Jan Nepomucen święty przydrożny" przedstawiające niepodpisanego Jana we wnętrzu kapliczki. Obok stał Chrystus z krwistoczerwonym sercem. To było to! Byłem wybitnie zadowolony ze swojego nepomuckiego nosa. Gorzej, że drewnianego Jana nie ma już na swoim miejscu... Wpisuję go do spisu Janów skradzionych >> jednak z nadzieją, że trafił do któregoś z muzeum
• Jurowce (gm. Wasilków, pow. Białystok): w tutejszym skansenie - Muzeum Wsi Białostockiej - jest słupowa kapliczka nepomucka w figurką JN wewnątrz. Jest to współczesna kopia, ale całkiem udana
• Pietkowo (gm. Poświętne, pow. Białystok): wysoka murowana bielona kapliczka w postaci słupa zdobionego płycinami, najwyższa ażurowa, a wewnątrz drewniana figurka Jana. Obiekt ustawiono koło XIX-wiecznej fabryki (cukrownia?), niedaleko rozstajów dróg
• Tykocin (gm. Tykocin, pow. Białystok): na fasadzie domu sąsiadującego z odbudowywanym zamkiem Zygmunta Augusta, zaraz za mostem i po północnej stronie Narwi, umieszczono współczesną drewnianą figurkę JN
• Jezierzysk (gm. Czarna Białostocka, pow. Białystok): na zbiorczym zdjęciu z wystawy nepomuckiej "Święty Przydrożny" ten w dolnym rzędzie, z wielkim krzyżem w prawej ręce to Jan N. z Jezierzyska autorska Siedleckiego, z początku XX wieku (własność Adolfa Siedleckiego)

^

• Wyszowate (gm. Trzcianne, pow. Mońki): drewniana kapliczka ponepomucka w słupowej formie archaicznej tradycyjnej dla tych okolic przy wjeździe do wsi, niestety już pusta jak wiele innych
• Przytulanka (gm. i pow. Mońki, ): murowana kapliczka poświęcona Janowi N z drugiej połowy XIX wieku, przykład czystej sztuki ludowej jako absorpcji wzorców kultury wysokiej
• Knyszyn (gm. Knyszyn, pow. Mońki): drewniana słupowa kapliczka z niedawno odrestaurowaną przez gminę figurką Jana N. (uwaga: sprawdzić, czy zdjęcie z maja 2004 i stare przedstawiają ten sam obiekt. Jeśli nie - powielić wpis!)
• Kalinówka Kościelna (gm. Knyszyn, pow. Mońki) / Białystok: Jan z początku XX wieku, dziś w muzeum w Białymstoku (nr MB/E/214). Był obecny na wystawie "Święty Przydrożny"
• Kalinówka Kościelna (gm. Knyszyn, pow. Mońki) / Białystok: Jan z początku XX wieku, dziś w muzeum w Białymstoku (nr MB/E/215). Był obecny na wystawie "Święty Przydrożny"
• Kalinówka Kościelna (gm. Knyszyn, pow. Mońki): współczesny drewniany Jan N. w tradycyjnej słupowej kapliczce. Został tu umieszczony na miejscu powyższego, zabranego do muzeum w Białymstoku i na wystawę
• Ruda (gm. Krypno, pow. Mońki): pusta drewniana kapliczka słupowa w typie knyszyńskim, z metalowym krzyżem na czubku, najprawdopodobniej ponepomucka (uwaga: sprawdzić!). Mocno zniszczona, reperowana blachą
• Wroceń (gm. Goniądz, pow. Mońki): na zbiorczym zdjęciu powyżej ten w płaszczu w krzyżyki, lewy górny, to Jan z Wrocenia, wł. parafii z diecezji białostockiej. Był obecny na wystawie "Święty Przydrożny"
• Wroceń (gm. Goniądz, pow. Mońki): przy drodze wiodącej do promu na Biebrzy i pola namiotowego stoi sobie Jan
• Jasionówka (gm. Jasionówka, pow. Mońki): na zbiorczym zdjęciu powyżej Jan w niebieskim wdzianku, prawy górny, pochodzi z początku XX wieku, własność Krzysztofa Antoniuka. Był obecny na wystawie "Święty Przydrożny"
• Trzcianne (gm. Trzcianne, pow. Mońki) / Białystok: na zbiorczym zdjęciu powyżej największy Jan w centrum zdjęcia to Nepomuk z Trzciannego z XIX wieku, dziś w muzeum w Białymstoku (nr MB/E/2362). Był obecny na wystawie "Święty Przydrożny"

^

Powiat Augustów (2 + 1)

• Augustów (gm. i pow. Augustów): drewniana figura na słupie stoi przy ulicy 29 Listopada, tuż przy jednej ze śluz Kanału Augustowskiego. Pochodzi z XVIII lub XIX wieku. Rzeźba umieszczona w środku przedstawia świętego Jana Nepomucena - jest to kopia oryginalnej starej figury rzeźba skradzionej (>>) w latach 60-tych (zobacz niżej)
• - Augustów (gm. i pow. Augustów): z kapliczki, o której mowa powyżej, w latach 60 skradziono >> oryginalną rzeźbę, na jej miejsce wstawiając kopię. Plotka (?) głosi, że sprawcą był początkujący student architektury, dziś wzięty architekt
• Bargłów Kościelny (gm. Bargłów Kościelny, pow. Augustów): drewniana figura Jana N. z 1882 roku, w słupowej drewnianej kapliczce z ciekawym krzyżem na czubku

^

Powiat Sokołów Podlaski

(9 + 1)

• Sokołów Podlaski (gm. i pow. Sokołów Podlaski): drewniana kapliczka słupowa z dębowego pnia, oszalowanego deskami, z ludową figurą św. Jana Nepomucena, przy ulicy Siedleckiej, usytuowana tuż przy moście na rzece Cetyni. Została zbudowana przez mieszkańców tej ulicy w roku 1806. Na tablicy, data fundacji - 1806, oraz daty restauracji: 1841, 1902, 1961, 1992 (nad: A.R.)
• Karlusin (gm. i pow. Sokołów Podlaski): w tej miejscowości, dziś przedmieściu Sokołowa, istnieje Jan N.
• - Kurowice (gm. Sabnie, pow. Sokołów Podlaski, ): na dziedzińcu folwarcznym wzniesiono w końcu XVIII wieku oryginalną kapliczkę słupową z arkadowymi przeźroczami, w których umieszczono rzeźbę św. Jana Nepomucena. Wizja lokalna Pietrosula w grudniu 2010 dowodzi, że niestety figurki już nie ma, nie wiadomo co się z nią stało (uwaga: należy pytać na miejscu)
• Kosów Lacki (gm. Kosów Lacki, pow. Sokołów Podlaski): rzeźba św. Jana Nepomucena z I połowy wieku XIX, znajduje się przy drodze, w ceglano-kamiennym murze otaczającym dawny park podworski - dziś stadion klubu "Kosovia"
• Wólka Okrąglik (gm. Kosów Lacki, pow. Sokołów Podlaski):  przy drodze do Kosowa Lackiego usytuowana jest murowana neogotycka kapliczka. Wzniesiona w połowie XIX wieku na planie kwadratu, dwukondygnacyjna. Naroża części dolnej ujęte lizenami, w przyziemiu od frontu dwie prostokątne wnęki. Kondygnacja górna oddzielona od dolnej wydatnym gzymsem, w górnej arkadowe przeźrocze (obecnie przeszklone), a w nim drewniana rzeźba św. Jana Nepomucena
• Jabłonna Lacka (gm. Jabłonna Lacka, pow. Sokołów Podlaski): 1500 m przed miejscowością, od strony Sokołowa, stoi barokowa kapliczka przydrożna z 2 połowy wieku XVIII. Wewnątrz nowsza figura św. Jana Nepomucena. Na jej wierzchołku widoczna jest srebrząca się (żelazna) szubienica, a na niej zawieszone serce. Obiekty tego typu zwykle mają na szczycie krzyż. Tu historia przedstawia się, według informacji na stronach powiatu, następująco: "Około 1850 roku żył w Jabłonnie Lackiej jeden z dziedziców, człowiek okrutny i pozbawiony uczuć. Miał on młodszą o 12 lat żonę. Kobieta ta, niezwykle wrażliwa, czuła się samotna we dworze, ponieważ mąż przebywał ciągle poza nim. Dni upływały jej na rozmyślaniach i tęsknocie. To pchnęło ją w ramiona młodego rządcy. Jednak pobożność i sumienie kazały jej wyznać swój występek księdzu podczas spowiedzi. Mąż dostrzegł zmianę w zachowaniu żony i znając jej charakter udał się do księdza, aby poznać przyczynę zmian. Ksiądz związany tajemnicą spowiedzi nie wyjawił sekretu żony, za co dziedzic kazał go powiesić. Gdy zaś zrozumiał swój błąd wyjechał z majątku i ślad po nim zaginął. Miejscowa ludność w miejscu, gdzie stała szubienica, na której powieszono księdza Jana, postawiła kapliczkę i umieściła figurę św. Jana Nepomucena, który również jak głosi legenda został zamordowany, gdyż nie chciał wyjawić tajemnicy spowiedzi. Kapliczka stoi do dziś na zakręcie drogi, aby przestrzegać przed 'życiowymi zakrętami'".  Ponieważ figura jest identyczna jak ta z Ruśca (Mazowsze >>), to można przypuszczać, że jest to odlew z jednego wzorca, wykonany w tym samym warsztacie
• Skrzeszew (gm. Repki, pow. Sokołów Podlaski): w kościele św. Stanisława, w ołtarzu bocznym, znajduje się rzeźba Jana Nepomucena z 1740 roku
• Skrzeszew (gm. Repki, pow. Sokołów Podlaski): w kościele św. Stanisława, w ołtarzu w kaplicy, znajduje się rzeźba Jana Nepomucena z połowy XVIII wieku
• Rozbity Kamień (gm. Bielany, pow. Sokołów Podlaski): ceglana kapliczka z wnęką zamknięta oknem, wewnątrz szablonowa figura Jana N., polichromowana. Na cokole inskrypcja "św. Janie / Nepomucynie / broń nas od niesławy / w życiu i wieczności". Należy do grupy identycznych lub bardzo podobnych figur wykonanych zapewne w jednym zakładzie, z jednego odlewu lub z nieco zmodyfikowanego wzorca  (zobacz identyczne Kurzeszyn, Zabiele czy Suche) oraz prawie identyczne Lipniki Stare, Bieżuń czy Janowo)
• Sterdyń (gm. Sterdyń, pow. Sokołów Podlaski, ): w ołtarzu we wschodniej nawie kościoła św. Anny jest rzeźba młodzieńczego Jana N., z krzyżem i biretem w ręku (nad: Pietrosul)

^

Powiat Siedlce

(4)

część należąca do dawnego województwa podlaskiego I RP. Miasto Siedlce i jego okolica stanowiły najdalej na północ wysunięty skrawek Ziemi Łukowskiej województwa lubelskiego (>>) i tam umieszczono wpisy dotyczące Nepomuków Siedleckich

• Korczew (gm. Korczew, pow. Siedlce): w parku pałacowym jest neogotycka studnia zwieńczona piaskowcową figurą Jana z około 1840 roku, najprawdopodobniej projektu F. Jaszczołda, architekta pałacu. Zobacz stronę pałacu w Korczewie!
• Knychówek (gm. Korczew, pow. Siedlce, ): ładna murowana trójkątna (!) kapliczka koło kościoła św. Stanisława biskupa męczennika i św. Anny, w niej drewniany Jan
• Krześlin / Kownaciska (gm. Suchożebry, pow. Siedlce, ): na granicy wsi Kownacisk i Krześlina lecz po krześlińskiej stronie potoku, prawie na granicy Podlasia jest, według albumu "Sztuka ludowa w Polsce" (który zresztą błędnie lokuje tę miejscowość na Sandomierszczyźnie >>), piękna kapliczka oparta na sześciu kolumnach, kryta gontem. Wybudowano ją w pierwszej połowie XIX wieku, była restaurowana w 1934 roku. Klasycystyczna, murowana z cegły, tynkowana. Wewnątrz piaskowcowa polichromowana figura JN pochodząca z roku 1728, z widocznymi śladami niefachowej naprawy przy podstawie (uwaga 1: według innego źródła jest z tego samego okresu co kapliczka. Jest też możliwe, że  kapliczka jest jednak XVIII-wieczna. uwaga 2: poprzednio w tym spisie figurowały dwa osobne wpisy - dla Krześlina i Kownacisk). Wyjątkowo malowniczy obiekt!
• Mordy (gm. Mordy, pow. Siedlce, ): na osi widokowej parku pałacowego przebiegającej poprzez bramę wjazdową od zachodu, na wysokim cokole stoi barokowa, kamienna rzeźba św. Jana Nepomucena z I połowy XIX wieku otoczona jest ona ogrodzeniem z czterema niskimi filarkami zwieńczonymi kamiennymi szyszkami. Jest to z pewnością fundacja właścicieli majątku - Ciecierskich bądź ich następców, Zembrzuskich. W lipcu 2009 roku rozpoczęto przygotowania do remontu, w listopadzie zakończył się pierwszy etap renowacji (figura + fundament żelbetowy). Drugi etap to wykonanie ogrodzenia

^

Powiat Łosice (5)

• Łosice (gm. i pow. Łosice, ): jest tu okazała murowana bielona kaplica św. Stanisława z napisem milenijnym "966 M 1966" oraz datą fundacji 1845, której szczyt stanowi kapliczka z drewnianą polichromowaną figura Jana N. w półokrągłej wnęce. Jan jest on dziwnie wyposażony, ma bowiem w ręku coś na kształt pastorału - faktycznie jest to kawał rury na jego podobieństwo wygięte. Tego Nepomuka odwiedziłem niegdyś w początkach aktywności nepomuckiej, lecz źle opisane zdjęcie nie pozwoliło przypomnieć sobie lokalizacji tego obiektu i odtąd widniało na tej stronie ze znakiem zapytania. Wątpliwość wyjaśnił list i nowe zdjęcia nadesłane przez Teo P. w sierpniu 2008
• Sarnaki (gm. Sarnaki, pow. Łosice): po lewej stronie kościoła kamienna figura Jana N. na masywnym postumencie o kształcie walca, niezłej klasy artystycznej, pomalowana. Rzeźba została przeniesiona pod kościół po wojnie z miejsca zwanego Górką Św. Jana, na północ od Sarnak, gdzie ustawiono ją 18 czerwca 1874 roku. Od tej pory miejsce stało się ulubionym celem spacerów sarnaczan. W latach 60. Święty Jan musiał opuścić górkę, z której zaczęto dobywać piasek i żwir. Do tej pory zniwelowano wzniesienie (uzup.: R.Z.)
• Stare Mierzwice (gm. Sarnaki, pow. Łosice): we wnęce przydrożnej kapliczki słupowej drewniana barokowa figura Jana N.

• Mężenin (gm. Platerów, pow. Łosice, ): murowana kapliczka z niewielką figurka JN - wszystko wymalowane na biało gęstą farbą
• Huszlew (gm. Huszlew, pow. Łosice, ): w neogotyckim kościele św. Antoniego Padewskiego są neogotyckie ołtarze boczne, które posiadają ruchome zasłony z obrazami Józefa Buchbindera. Lewy z nich przedstawia św. Jana Nepomucena

^

Powiat Węgrów (3)

• Węgrów (gm. i pow. Węgrów): na granicy miasta późnobarokowa figura przydrożna w formie czworobocznego słupa na cokole. Na nim rzeźba św. Jana Nepomucena. XVIII lub początek XIX wieku. W październiku 2005 zdjęto ją z cokołu - do remontu. Jan nie miał już ręki, miał utrącony nos i ogólnie był w bardzo złym stanie. Podczas wizji lokalnej 7.05.2006 widziałem Jana już na swoim miejscu. Cokół pięknie otynkowano
• Wyszków (gm. Liw, pow. Węgrów, ): niedaleko mostu na Liwcu, który stanowi granicę Mazowsza i Podlasia, jest piękna barokowa kapliczka na planie trójkąta, koniec XVIII wieku, fundacja Ossolińskiego. Murowana, trójboczna o wklęsłych bokach, otynkowana. W części dolnej szerszy cokół oddzielony gzymsem od kondygnacji górnej. Kondygnacja górna otwarta trzema arkadami o narożach ujętych pilastrami, ze spływami wolutowymi. Nasadę obiega profilowany gzyms podokapowy, zgierowany na pilastrach. Przykryta daszkiem namiotowym, dachówkowym. W zwieńczeniu kuty z żelaza krzyż równoramienny. Wewnątrz osiemnastowieczna, drewniana rzeźba św. Jana Nepomucena (wpis do rejestru zabytków nr 1489/07 z 22.10.2007)
• Miedzna (gm. Miedzna, pow. Węgrów): polichromowany Jan N. w Miedznej stoi we wnęce w ścianie dziwnej, bo siedmiokątnej, lecz ciekawej kaplicy MB okolonej starymi drzewami nad Liwcem

^

Powiat Bielsk (5 + 1)

• - Bielsk Podlaski (gm. i pow. Bielsk Podlaski): figura ludowa w murowanej kapliczce przy ulicy Ogrodowej na rogu Widowskiej, wystawiona w 1863 roku w intencji powstańców koresponduje dziwnie z kapliczką sprzed klasztoru karmelitów, wystawioną z kolei przez Rosjan dla uczczenia stłumienia Powstania. Figura ta zniknęła! (5.2004). Została SKRADZIONA (>>), chyba że zabrano ją na wystawę do Białegostoku/Łomży/Ostrołęki
• Bielsk Podlaski (gm. i pow. Bielsk Podlaski): drewniany barokowy Nepomuki w kiepskim stanie z wystawy w Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce, na co dzień w parafii w Bielsku. Czy jest on tożsamy z Nepomukiem, który zniknął z kapliczki przy ulicy Ogrodowej? Był obecny na wystawie "Święty Przydrożny"

• Boćki (gm. Boćki, pow. Bielsk Podlaski): kamienną figurę w XVIII wieku ufundowali tu Sapiehowie - stąd jej wysoka klasa artystyczna

• Brańsk (gm. Brańsk, pow. Bielsk Podlaski): w tutejszym kościele jest obraz przedstawiający Jana N. trzymającego palec na ustach. Zdjęcie wykonano zza kraty zabezpieczającej wejście, z tej odległości nie widać czy Jan jest nietypowy i nie ma zarostu, czy też jednak ma brodę (nad: R.K.)
• Domanowo (gm. Brańsk, pow. Bielsk Podlaski, ): w kościele św. Doroty Męczenniczki jest rzeźba św. Jana Nepomucena z II połowy XVIII wieku (nr rej. B-92, poz.2), remontowana w 2005 roku (5800 zł)

• Szczyty-Dzięciołowo (gm. Orla, pow. Bielsk Podlaski, ): koło cerkwi stoi piękny kamienny barokowy Jan z 1758 roku, ufundowany przez Jana Klemensa Branickiego, a wyrzeźbiony przez nadwornego rzeźbiarza hetmana Jana Chryzostoma Redlera. Lokalizacja przy cerkwi nie dziwi specjalnie - była to świątynia unicka, a we wsi J.K. Branicki miał swój pałac letni. Rosjanie oddali ją jednak prawosławnym w 1839 roku. Wtedy o rzeźbę upomnieli się katolicy z Bielska i postanowili ją zabrać. Zdjęto ją już z cokołu, kiedy mieszkańcy wsi podjęli akcję odbicia świętego. W walce Jan nieco ucierpiał - stracił jedno ramię i aureolę z gwiazdami, które zabrali bielszczanie. Związek tej figury z Janem z mostka na Białej w Białymstoku strącanym do rzeki przez Rosjan (zobacz powyżej) jest taki, że łączą je osoby fundatora i rzeźbiarza. Istnieje tez wersja mówiąca, że figura ze Szczytów-Dzięciołowa po prostu nie spodobała się magnatowi i zesłał ją na prowincję, a na most przed swą główną siedzibą zamówił nową rzeźbę tego samego autora

^

Powiat Hajnówka (1 + 1)

• Narew (gm. Narew, pow. Hajnówka, ): w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Stanisława Biskupa i Męczennika, przy ścianie południowej, jest ołtarz św. Jana Nepomucena, a w nim obraz Jana N.
• ¿ Narew (gm. Narew, pow. Hajnówka, ): w tym samym kościele była kiedyś figura Jana N., wymienia ją bowiem pewne źródło. Nie wiem, czy zachowała się do dzisiaj

^

Powiat Biała (9)
część w dawnym woj. podlaskim

• Łomazy (gm. Łomazy, pow. Biała Podlaska): współczesna rzeźba Jana N. autorstwa Franciszka Sadownika wykonana w 1969 roku, umieszczona w murowanej tynkowanej kapliczce przy drodze do Białej Podlaskiej
• Wólka Korczowska (gm. Łomazy, pow. Biała Podlaska): przy mostku na Rudce (Białce?), przy żużlowej drodze stoi pięknie usytuowana słupowa kapliczka nepomucka z drewnianą figurą Jana N. Restaurowana w latach 1920 i 1948 oraz przebudowana w 1988 roku (nad: R.Z., uzup.: Pietrosul)
• Międzyrzec Podlaski (gm. Międzyrzec, pow. Biała Podlaska): XVIII-wieczna figura Jana Nepomucena, przy ul. Warszawskiej, za mostem, na skraju miasta od zachodu. Bardzo dobrej klasy, wyjątkowo dynamiczna, w krzyżem i księgą w ręce. SKRADZIONA >>
• Międzyrzec Podlaski (gm. Międzyrzec, pow. Biała Podlaska): piękna kapliczka, bogato profilowana, we wnęce figura JN.  Fundowana w roku 1747 przez wybitnego proboszcza międzyrzeckiego biskupa krakowskiego Andrzeja Załuskiego, który wybudował ogrodzenie, dzwonnicę i tę kapliczkę koło kościoła
• Rudka (gm. Rudka, pow. Biała Podlaska, ): w kościele do zobaczenia obraz Jana Nepomucena w sukni srebrnej częściowo pozłacanej pochodzący kościoła w Mirze (Białoruś, ), przeniesiony tu w końcu lat 40-tych
• Zakalinki (gm. Konstantynów, pow. Biała Podlaska): przy samej szosie z Konstantynowa, około 1,5 km za miasteczkiem w kierunku Sarnak, stoi biała murowana domkowa kapliczka na czerwonej podmurówce, a w niej drewniana rzeźba św. Jana Nepomucena z 1743 roku! Jest to jedna z najstarszych ludowych rzeźb drewnianych w Polsce. Ma pięknie pomalowane na czerwono usta i krzyż wzniesiony w prawej ręce (uwaga: w tym spisie figurowała ona dawniej pod błędną lokalizacją Serpelice)

• Polubicze (gm. Wisznice, pow. Biała Podlaska, woj. lubelskie, dawniej podlaskie, ): murowana kapliczka, wewnątrz rzeźba św. Jana Nepomucena z XIX wieku w tradycji barokowej
• Rossosz (gm. Rossosz, pow. Biała Podlaska, ): naprzeciwko kościoła św. Stanisława stoi słupowa kapliczka murowana z roku 1849, wewnątrz żeliwna (!) figurka św. Jana Nepomucena z II połowy XIX wieku. Wykazuje ona (co zauważył Pietrosul) daleko idące podobieństwo do figurki umieszczonej na szczycie kapliczki w podostrołęckim Muszyństwie (Mazowsze - Ziemia Łomżyńska >>) - zapewne odlewy powstały w tym samym zakładzie, różne są tylko podstawy
• Przechodzisko (gm. Drelów, pow. Biała Podlaska): ludowa rzeźba Jana N. z XIX wieku w drewnianej kapliczce z 1939 roku, umiejscowionej wśród drzew i chronionej murowanym płotkiem (nad: Pietrosul)

zobacz kolejne obiekty z tego powiatu
należące dawniej do woj. brzesko-litewskiego >>

^

Powiat Sokółka (2 + 3)

• - Łapczyn (gm. Korycin, pow. Sokółka): drewniana słupowa kapliczka ponepomucka stoi za płotem opuszczonego gospodarstwa. Sołtys, zapytany o los figury potwierdził, że był to św. Jan, ale "wywieziono go do Ameryki"
• - Łapczyn (gm. Korycin, pow. Sokółka): druga drewniana słupowa kapliczka ponepomucka stoi za wsią, przy drodze koło strugi. Również o tej rzeźbie sołtys mówił, że  "wywieziono ją do Ameryki"
• Połomin-Kopciówka (gm. Suchowola, pow. Sokółka): w albumie "Dolinami rzek" J. Cetera i innych znalazłem wzmiankę o figurze Jana N. przy dworze w Połominie, oczywiście ufundowanej przez właścicieli majątku. Po latach J.K. nadesłał mi zdjęcie murowanej kapliczki z drewnianą figurą Jana N., sytuując ją w przysiółku Połomina - Kopciówce. Jest to zapewne ten sam obiekt. Kapliczka jest murowana, z zakończonymi trójkątnie otworami, z blaszanym czterospadowym daszkiem. Figura Jana jest przedziwna: bardzo ludowa, schematyczna i uproszczona, a szczegóły oddano za pomocą liniowych rytów. Być może w taki sposób ktoś "odświeżył" starą figurę lecz jest też możliwe, że to nowa rzeźba (uwaga: sprawdzić Połomin i Kopciówkę, źródła oraz pochodzenie i wiek rzeźby!)
• Sidra (gm. Sidra, pow. Sokółka): w tutejszym kościele znaleźć można dużych rozmiarów obraz Jana N. namalowany wprost na tynku w nawie. Jan jest bardzo elegancki, z aureolą
• - Różanystok (gm. Sidra, pow. Sokółka, ): inwentarz dóbr klasztoru podominikańskiego z 1866 roku wymienia obraz św. Jana Nepomucena oprawiony w drewniane pozłacane ramy. Umieszczony był on w górnej części piątego bocznego ołtarza, a prawdopodobnym autorem był Antoni Gruszecki. Być może podobny był on do wizerunku JN z kościoła bernardynów w Alwernii (Małopolska >>), również autorstwa Gruszeckiego. Nie dotrwał on do dni dzisiejszych, został zniszczony jeszcze w wieku XIX. Gruszecki (1734 – 1798), mnich bazyliański z Poczajowa, który przez znaczną część swego życia mieszkał i tworzył na ziemiach Podlasia i Grodzieńszczyzny, a którego bogaty żywot można by nazwać nieledwie awanturniczym, był uczniem Stanisława Stroińskiego, malował dla Rzewuskich w Podhorcach, misjonarzy na Stradomiu w Krakowie, krakowskich mieszczan i bernardynów w Alwernii (pod zmienionym nazwiskiem Dombrowski, ponieważ wystąpił wówczas z klasztoru bazylianów). Po powrocie do zakonu zamieszkał w Supraślu, gdzie brał udział w ozdabianiu cerkwi i monasteru. Był również na usługach króla Stanisława Augusta, dekorując pałac w Horodnicy i Nowy Zamek w Grodnie. Pewne jest także jego autorstwo cyklu obrazów ołtarzowych do kościoła bernardynów w Grodnie. W latach 1768 – 1770 i 1775 – 1798 pomagał mu uczeń, Filip Michałkiewicz

^

Powiat Siemiatycze (12)

• Siemiatycze (gm. i pow. Siemiatycze): w kościele parafialnym, w drugim przęśle nawy bocznej znajduje się ołtarz, w którym umieszczono między innymi rzeźbę Jana N. z około 1730 roku

• Siemiatycze (gm. i pow. Siemiatycze): koło kościoła parafialnego, w obrębie ogrodzenia, znajduje się barokowa kolumna nepomucka. Na kolumnie ustawionej na ośmiobocznym cokole stoi figura JN z XVIII wieku

• Mierzynówka (gm. Grodzisk, pow. Siemiatycze): ceglana tynkowana czworokątna kapliczka wnękowa, w niej XVIII-wieczna barokowa figura Jana N.

• Dołubowo (gm. Dziadkowice, pow. Siemiatycze): przydrożna murowana kapliczka z 1918 roku, w niszy na drugiej kondygnacji Jan w manierze barokowej

• Osmola (gm. Dziadkowice, pow. Siemiatycze): w kościele parafialnym znajduje się rzeźba Jana w stylu prowincjonalnego baroku z II połowy XVIII wieku. Podobna do figury oferowanej w warszawskim antykwariacie, ma utrącone dłonie

• Drohiczyn (gm. Drohiczyn, pow. Siemiatycze, ): murowana tynkowana czworokątna kapliczka przy ul. Świętojańskiej, we wnęce XVIII-wieczna drewniana figura Jana N. Ostatnio zlikwidowano kratę oddzielającą Jana, a u jego stóp złożono zniszczone  drewniane atrybuty - krzyż i palmę

• Drohiczyn (gm. Drohiczyn, pow. Siemiatycze, ): w Muzeum Diecezjalnym bardzo ładną figurę Jana; drewniana, wysokości około 1 metra, krzyżyk niewielki, dorabiany, pęknięcie z boku głowy. Podpis głosi: XVIII/XIX wiek, parafia Platerów (nad: S.Ł.)

• Drohiczyn (gm. Drohiczyn, pow. Siemiatycze, ): w lewej nawie katedry odnalazłem konfesjonał, w którego szczycie umieszczono współczesny portret Jana N. Nie jest to wielkie dzieło sztuki, ale prezentuje się całkiem sympatycznie

• Ostrożany (gm. Drohiczyn, pow. Siemiatycze): ceglana tynkowana kapliczka na planie prostokąta z 1920 roku, od frontu nisza z barokową figurą Jana N. z II połowy XVIII wieku

• Ostrożany (m. Drohiczyn, pow. Siemiatycze): w lewym bocznym ołtarzu kościoła parafialnego znajduje się obraz nepomucki z II połowy XVIII wieku, barokowy. We wnętrzu biblioteki (?) Jan na klęczkach adoruje trzymany krucyfiks. W rogu widać globus-astrolabium sferyczne - tajemniczy obiekt, którego symboliki wciąż poszukujemy (porównaj Janów Podlaski, Czerwińsk, Łomża, Siedlec, Szczuczyn, Czudec, Tarnowskie Góry i inne), na stole przed szafą z książkami leży czapka

• Ostrożany (gm. Drohiczyn, pow. Siemiatycze): w kościele parafialnym znajduje się klasycystyczny relikwiarz Św. Krzyża i Jana Nepomucena! Wykonany ze złoconej miedzi w formie równoramiennego krzyża z owalem w środku, na wysokiej stopie. Połowa XIX wieku. Na rewersie owalu miniatura Jana N. w ramce z filigranu wypełnionej perłami, okolonej medalionami z relikwiami wykonanymi ze srebrnych pasmanterii

• Lubiejki (gm. Milejczyce, pow. Siemiatycze, ): murowana dwuczłonowa kapliczka kryta dwuspadowym daszkiem, a w niej, we wnęce górnego piętra, kamienna figura Jana N. Malowanie kapliczki i figury zmienne w czasie

^

(7)

• Wysokie Mazowieckie (gm. i pow. Wysokie Mazowieckie): późnobarokowa rzeźba św. Jana Nepomucena z 2 połowy wieku XVIII. Rzeźba znajduje się w nowszej, przydrożnej kapliczce z 2 połowy wieku XIX. Stoi przy mostku, niedaleko kościoła
• Ciechanowiec (gm. Ciechanowiec, pow. Wysokie Mazowieckie): w tutejszym kościele Św. Trójcy jest ołtarzowa rzeźba JN. Drewniana, polichromowana na biało i złoto (nad: R.K.)
• Ciechanowiec (gm. Ciechanowiec, pow. Wysokie Mazowieckie) / Drewnowo-Łuby (gm. Boguty-Pianki, pow. Ostrów Mazowiecka): muzeum-skansen w Ciechanowcu, które to miasto jest granicznym grodem Mazowsza, przechowuje kamiennego Nepomuka z Drewnowa-Łubów z XIX wieku. Głowa jest rekonstruowana. Był obecny na wystawie "Święty Przydrożny"
• Kułaki (gm. Ciechanowiec, pow. Wysokie Mazowieckie): w tej miejscowości znanej też pod nazwą Kołaki, przy potoku i stawie, stoi nowo postawiona w 2000 roku kapliczka na miejscu starej, drewnianej. Rzeźba Nepomucena została odnowiona, jest drewniana, wykonana w manierze ludowo-barokowej. Krzyż trzymany przez świętego całkiem nowy

• Szepietowo Podleśne (gm. Szepietowo, pow. Wysokie Mazowieckie, ): na miejscu barokowej rzeźby św. Jana Nepomucena (zobacz niżej) w roku 2008 pojawiła się kopia autorstwa Leszka Wawrzaszka - może i niezła, ale gdzie jej do oryginału! Jan ma nieco inne spojrzenie, całkowicie źle zinterpretowano gest uniesionej lewej ręki, a krzyż, który mu wręczono woła o pomstę do nieba i sugeruje, że Jana N. ukrzyżowano a nie utopiono! Rzeźbę chroni nowa drewniana kapliczka wykonana na wzór tej z Tarnowa przez Andrzeja Gorzkowskiego, nawet udaną, choć nieco zbyt masywną i razi masywny betonowy podest i toporny krzyż na szczycie
• Dąbrówka Kościelna / Szepietowo Podleśne (gm. Szepietowo, pow. Wysokie Mazowieckie, ): w Szepietowie Podleśnym stała w plenerze piękna barokowa rzeźba św. Jana Nepomucena z około połowy XVIII wieku (jedno ze źródeł podaje rok 1801), ufundowana przez właściciela majątku Szepietowo Wawrzyńce – Kazimierza Szepietowskiego. W roku 2008 wymieniono rzeźbę i jej osłonę na całkowicie nowe (zobacz wyżej). Starą rzeźbę po konserwacji przekazano kościoła św. Anny w Dąbrówce Kościelnej - mam nadzieję, że można ją tam oglądać
• Święck-Strumiany (gm. Czyżew-Osada, pow. Wysokie Mazowieckie): przy zakręcie drogi kapliczka drewniana z ludową rzeźbą Jana N.

^

• - Podlasie(?): w pewnej książce znalazłem stare zdjęcie drewnianej słupowej kapliczki nepomuckiej z nieznanej lokalizacji. Doświadczenie każe mi ulokować to miejsce na Podlasiu lub północno-wschodnim Mazowszu (>>). Obiekt zapewne już nie istnieje

• - Podlasie: pusta kapliczka, najprawdopodobniej ponepomucka znaleziona i sfotografowana przez M.N. gdzieś nad Biebrzą, podczas przemierzania Drogi Carskiej. Forma tradycyjna - drewniana klatka z trójstronnym ażurem na słupie, pod namiotowym blaszanym daszkiem - przypominająca te z Gniły, Brzozówki czy Rudy (zobacz wyżej)

• Podlasie: kapliczka nepomucka znaleziona i sfotografowana przez M.N. gdzieś nad Biebrzą, podczas przemierzania Drogi Carskiej, z dziwną drewnianą figurą Jana N. Rysy twarzy i kontur biretu dziwnie przypominają Jana z Kalinowki Kościelnej (zobacz wyżej), dziś w zbiorach muzeum w Białymstoku, natomiast zamiast tułowia ma on masywną bryłę, bez wyodrębnionych rąk. Zapewne to skutek niefachowych napraw

• Podlasie: miejscowość niezidentyfikowana: w folderze wystawy "Jan Nepomucen święty przydrożny" znalazła się fotografia pięknej bielonej murowanej kapliczki z półokrągłym oknem z drewnianą rzeźbą Jana N.

^

Wystawy "Jan Nepomucen Święty Przydrożny" 2003/2004 i w muzeum w Tykocinie (2005)

(16)

na wystawie prezentowanej w Muzeum Podlaskim w Białymstoku, Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce i Muzeum Północno-Mazowieckim w Łomży znalazło się sporo Janów Podlaskich (m.in. Kalinówka Kościelna, Wroceń, Jasionówka, Trzcianne, Białystok, Pogorzałki, Rudniki, Jezierzysk, Bielsk, Ciechanowiec/Drewnowo-Łuby, Strzelcowizna). Kilka opatrzono podpisami, kilka udało mi się rozpoznać, ale kilka pozostało niezidentyfikowanych. Część z nich na codzień rezyduje w w/w muzeach, kilka pochodziło z kolekcji prywatnych. Do tego dochodzi kilka fotografii obiektów in situ zamieszczonych w katalogu.

zdjęcia z wystawy w Ostrołęce "Święty Przydrożny" z pięcioma Janami Podlaskimi oraz z Muzeum Podlaskim w Białymstoku - dziewięć Janów

W Wikipedii znaleźć można zdjęcie przedstawiające cztery (plus fragment biretu piątego) drewniane, współczesne ludowe rzeźby Jana N. z wystawy "Święty przydrożny". Są to od lewej prace: N.N. (z kolekcji Jana Kalickiego, 2005), Piotra Szałkowskiego (1995), Józefa Wilczewskiego (2003) i tego samego twórcy z 2000 roku (zastosowanie nieczęstego motywu trójskrzydłowego biretu i ostro cięte rysy). Figurują w katalogu pod numerami: N.N., 56, 60, 57.

Dwa współczesne podlaskie Nepomuki z kolekcji Jana Kalickiego, w tym jednego widocznego również na zdjęciu powyżej, spotkał Piotr Teo na wystawie w muzeum w Tykocinie  w czerwcu 2005 roku. Jest to Jan z 2005 roku i drugi, z roku 2004.

^

Granica zachodnia województwa
brzesko-litewskiego była jedno-
cześnie granicą między Polską a
Wielkim Księstwem Litewskim.
Przebiegała przez miejscowości:
Stary Bubel – na północy poprzez
Swory, Rogoźniczka – w cent-
rum oraz Kolembrody, Wisznice
 na południu. Z ważniejszych
miejscowości obecnego powiatu
bialskiego, do strony polskiej
należały: Konstantynów, Leśna
Podlaska, Międzyrzec Podlaski,
Drelów, Rossosz, a do litewskiej:
Janów Podlaski, Pratulin,
Terespol, Łomazy, Wisznice

JANY D. WOJ. BRZESKO-LITEWSKIEGO (14 + 1)

część w granicach III RP - zobacz na mapie google >>

^

zobacz Nepomuki Litewskie
z dawnego woj. trockiego
>>
 

NEPOMUKI D. WOJ. TROCKIEGO

(8 + 4)

część w dzisiejszych granicach RP - zobacz na mapie google >>

• Studzieniczna (gm. i pow. Augustów, ): na wyspie (dziś półwyspie) Jeziora Studzienicznego niewielka kamienna statua Jana N. z drugiej połowy XIX wieku obok kaplicy MB Studzienicznej i pomnika JPII. Sama kaplica to przystudzienny obiekt o tradycjach sięgających roku 1770, kiedy to na wysepce na jeziorze Studzienicznym postawił go Wincenty Murawski - emerytowany wojskowy, pustelnik, zielarz i uzdrowiciel. Dzisiejsza kapliczka pochodzi z roku 1872 i jest w kształcie ośmiokątnej rotundy, a wybudował ją inżynier pracujący przy Kanale Augustowskim - Ludwik Jeziorkowski. Jeszcze Murawski wyjednał w roku 1782 papieża cztery odpusty, w tym na dzień św. Jana Nepomucena. Na cokole napis: "ŚW. JANIE / NEPOMUCENIE / BROŃ NAS OD / NIESŁAWY / W ŻYCIU / I W WIECZNOŚCI"

• Studzieniczna (gm. i pow. Augustów, ): drewniany kościółek z 1847 roku, fundacji chłopa Szymona Andruszkiewicza z Pawłówki pod Sejnami, a w nim ołtarz boczny św. Jana Nepomucena z obrazem przedstawiającym Jana w towarzystwie dużego anioła z palcem na ustach i z kluczami

• Strzelcowizna (gm. Płaska, pow. Augustów, dawne woj. trockie) / Suwałki: Jan N. z XIX wieku. Dziś w muzeum w Suwałkach (nr MOS/E/1763). Był obecny na wystawie "Święty Przydrożny"

• Wołkusz (gm. Lipsk, pow. Augustów, dawne woj. trockie, dziś woj. podlaskie): na wschód od tej miejscowości, przy moście na rzeczce Wołkuszanka, stoi drewniana słupowa kapliczka z drewnianą malowaną na biało figurką Jana N. Całość bardzo sielska i malownicza (nad: T.K.)

• ¿ Suchowola (gm. Suchowola, pow. Sokółka): w albumie "Dolinami rzek" J. Cetera i innych dostrzegłem zdjęcie A. Gawła drewnianej, polichromowanej, barokowo-ludowej, nieco zniszczonej figury Jana N. w murowanej kapliczce. Zdjęcie bardzo stare, nie wiem, czy Jan jest tam ciągle

• powiat Sokółka (pow. Sokółka, dawne woj. trockie, dziś woj. podlaskie) / Białystok: mały Jan N. w prawym dolnym rogu zbiorowego zdjęcia z wystawy (zobacz wyżej) pochodzi z końca XIX wieku i z powiatu sokolskiego, dziś w muzeum w Białymstoku (nr MB/E/1606). Był obecny na wystawie "Święty Przydrożny"

• Sejny (gm. i pow. Sejny, , dawne woj. trockie, dziś woj. podlaskie): w podominikańskiej bazylice Nawiedzenia NMP znajduje się ołtarz Św. Antoniego, gdzie w górnej części znajduje się obraz Św. Jana Nepomucena. Występuje w nich nieczęsty motyw zapieczętowanego listu  (nad: S.Ł.)

• ¿ Sejny (gm. i pow. Sejny, , dawne woj. trockie, dziś woj. podlaskie): w tym samym kościele, w ołtarzu Św. Józefa są dwie figury wykazujące pewne cechu nepomuckie. S.Ł. wątpi w nepomuckość obu, ja byłbym ciut mniej podejrzliwy i zakwalifikowałbym jedną z nich, tę z zarostem, jako prawdopodobnego Jana N. (nad: S.Ł.)

• Raczki (gm. i pow. Sejny, , dawne woj. trockie, dziś woj. podlaskie): w tej miejscowości na granicy województw trockiego i podlaskiego, w kościele Świętej Trójcy umieszczono drewnianą rzeźbę św. Jana Nepomucena z 1842 roku, jak głosi napis na cokoliku, uzupełniony o nieco tajemnicze litery "KW II t 5"

• - Brzozówka Koronna (gm. Czarna, pow. Białystok): w książce "Polskie snycerstwo" Ignacego Tłoczka (Ossolineum 1984) znalazłem zdjęcie najstarszej zachowanej w Polsce drewnianej kapliczki słupowej w Brzozówce Koronnej w białostockiem nad rzeczką Brzozówką (XVIII wiek). Na moje oko we wnęce na szczycie był Jan Nepomucen, ale jakość fotografii nie pozwalała mieć całkowitej pewności. Wizja lokalna w maju 2005 potwierdziła ten sąd, choć w gorzkich okolicznościach - odszukaliśmy i sfotografowaliśmy pustą kapliczkę stojącą w bagienku w miejscu gdzie struga dochodzi do drogi, w zapytany sołtys zeznał, że kilka(naście?) lat temu jeździło po okolicy kilku takich co mówili, że biorą rzeźby do renowacji. Oczywiście już nigdy nie wróciły....

• - Brzozówka Koronna (gm. Czarna, pow. Białystok): druga drewniana słupowa kapliczka ponepomucka stoi w kępie krzaków za wsią, niedaleko strumyka. Również pusta - również o tej sołtys mówił, że niezidentyfikowani osobnicy zabrali ja do renowacji....

• Przerośl (gm. Przerośl, pow. Suwałki, , dawne woj. trockie, dziś woj. podlaskie): w kościele parafialnym jest rzeźba Jana N.

Dobra Choroszcz stanowiły enklawę województwa trockiego wewnątrz woj. podlaskiego, a więc i Litwy wewnątrz Korony. Był to efekt starań Iwana Chodkiewicza u Zygmunta Starego

<<   wstecz | dalej >>